جلسه چهاردهم از دوره چهاردهم سری کارگاههای آموزشی عمومی کنگره ۶۰، ویژه مسافران و همسفران نمایندگی یوسف، با استادی راهنمای محترم مسافر محسن ، نگهبانی مسافر علیرضا و دبیری مسافر احسان، با دستور جلسه "بزرگداشت آقای مهندس و دستاوردهای علمی ایشان (مقالات تخصصی، درمان سیگار و اضافه وزن)" روز شنبه 23 آبان ماه ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۰۰ آغاز به کار کرد.
خلاصه سخنان استاد:
سلام دوستان، محسن هستم یک مسافر. بسیار خوشحالم که امروز در خدمت شما عزیزان هستم و خدا را شکر توفیقی دست داد. میگویند همه جای ایران سرای من است، من هم میگویم همه شعب کنگره سرای من است. خدا قوت میگویم به ایجنت گرامی، مرزبانان، همه خدمتگزاران و راهنمایان کنگره.
سالها پیش به خاطر دارم زمانی که دستور جلسه «خدمت من به کنگره و خدمت کنگره به من» را داشتیم، در حضور جمعی از دوستان، بچههای قدیمی کنگره و دیدهبانها بودیم که آقای مهندس فرمودند: «هر وقت شما قدیمیها را میبینید، به شعب خودتان را معرفی کنید.» دلیلش هم این بود که هر کدام از ما که به جایگاه و درجهای رسیدیم، ابا داشتیم از اینکه بگوییم چه خدمتی کردهایم.
به واسطه لطف خداوند و وجود آقای مهندس، آنچه در کنگره به ما داده شد (که احیای نفس، جان و زندگیمان بود) باعث میشود انسان حس کند این دو کفه ترازو هرگز با هم برابر نیستند. یعنی ما جرئت نمیکنیم در برابر آنچه کنگره برای ما انجام داد، بگوییم ما چه کار کردهایم. خود آقای مهندس میگفتند: «با وجود اینکه من خودم کنگره را بنیان نهادم و از طریق این روش، هزاران انسان و خانواده به درمان رسیدند، من هنوز خودم را به کنگره بدهکار میدانم.»
طبیعتاً انسان در مقام قیاس وقتی چنین تصوری داشته باشد، جرئت نمیکند بگوید من چه کار کردهام. بنابراین، این معرفی صرفاً از باب آشنایی است؛ زیرا بسیاری از دوستانی که به کنگره میآیند، الزاماً قدیمی نیستند و ما پیوسته شاهد اضافه شدن انسانهایی هستیم که تازه به کنگره آمدهاند. این مقدمه را گفتم تا هم یاد و خاطره، نوع نگاه و طرز فکر آقای مهندس را گرامی بدارم و هم از این باب خودم را خدمت شما معرفی کنم.
دوستان قدیمی میشناسند؛ من محسن زهرایی هستم که نزدیک به بیست سال با کنگرهام و تقریباً نوزده سال مشاور آقای مهندس و میراثدار ایشان در امور مکتوبات و نشریات دژاکام بودهام. همچنین با همراهی استاد امین عزیز، پایهگذار سمفونی کنگره بودیم و البته خدماتی دیگر که شاید جای گفتنش اینجا نباشد. اما قضیه بر این منوال بود که موضوع، ما نیستیم؛ موضوع یک «حکیم الهی» است.
وقتی این حکیم کسانی را به عنوان یار، یاور، شاگرد و همراه دارد، درک عمیق او از ماهیت انسانی و شناختش از تواناییهای هر یک از ما، سبب میشود ما را در مسیری قرار دهد که آن تواناییهای نهفته، بروز و ظهور پیدا کنند. درست مثل یک پدر دلسوز و آگاه که با شناخت از فرزندانش، آنها را به بهترین مسیر هدایت میکند. مثلاً اگر بداند فرزندش کشتیگیر خوبی خواهد شد، او را به زور به رشته بسکتبال نمیفرستد.
آنچه در هر کدام از ما وجود داشت و تجلی پیدا کرد، حقیقتاً مربوط به ما نیست؛ بلکه مربوط به عمق نگاه، تدبیر، درایت و دوراندیشی آقای مهندس بود. نگاه ایشان سبب شد این تواناییها اگر در ما نبود، به وجود بیاید و اگر بود، پر و بال بگیرد، افزون شود و در مسیر درست به کار گرفته شود. همین هفته پیش، استاد امین میگفتند که روش آقای مهندس این بود که خیلی وقتها بچهها را تحت نظر داشتند تا کارها را به آنها بسپارند.
گاهی یک نفر سالها زیر نظر ایشان بود، در حالی که خودش هم این موضوع را نمیدانست. در این میان، من یکی از نیکبختترینها بودم، چون همان سال اول آقای مهندس مرا صدا زدند. من به راهنمایم گفته بودم که این کتاب نیاز به ویراستاری دارد. هرگز یادم نمیرود؛ سال هشتاد و هفت در حیاط آکادمی بودم و تا قبل از رهایی، اصلاً جرئت نمیکردم در تیررس نگاه آقای مهندس قرار بگیرم.
در یک سیدی به نام «محبت» که مربوط به روز رهایی من (نهم مرداد سال هشتاد و هفت) است، گفتهام: «در برابر تیغ نگاه بزرگان، بیسپر باید واپس گریخت.» من عمق نگاه آقای مهندس را به اندازه فهم خودم درک کرده بودم، بنابراین اصلاً جرئت نمیکردم در مسیرشان قرار بگیرم. برای اولین بار در پلکان آکادمی مرا صدا زدند. رفتم بالا، نسخه کتاب «عبور از منطقه ۶۰ درجه زیر صفر» را گرفتند.
ایشان گفتند: «تا الان هزار نفر آمدهاند که این کتاب را ویراستاری کنند، ولی من گفتهام آن کسی که باید بیاید، میآید.» این جمله هم قلب مرا شکوفا کرد، هم توانایی عظیمی به من بخشید و هم تشویقم کرد. از آن موقع تا الان سپاسگزار خداوندم و پیوسته سعی کردهام در قدردانی از این جایگاهی که ایشان به من دادند، نهایت تلاشم را به کار بگیرم.
با نوع فکر و روش من در مقدمههایی که برای کتابهای کنگره نوشتهام، میتوانید آشنا شوید و ببینید که من آقای مهندس را چگونه دیدهام. میبایست این اتفاق میافتاد؛ به واسطه درک نسبی از سلوک، نوع نگاه و درجه فرهیختگی آقای مهندس، باید شخصی تا حدی به ایشان نزدیک میشد تا یک هدف بزرگ دنبال شود و آن هدف، «شرح و تفسیر درست مطالب کنگره» بود که بسیار حائز اهمیت است.
اگر بخواهم برایتان بگویم، یک شاهنامه اتفاق پشت هر یک از مکتوبات کنگره است.
بعد از کتاب «عبور از منطقه ۶۰ درجه زیر صفر»، ما فقط شش وادی داشتیم که در کاغذهای A۴ تا شده نوشته شده بود. زمانی که من در دانشگاه با اساتید رفت و آمد داشتم، به آقای مهندس عرض کردم: «شما باید کتابی بنویسید که تمرکز یا تابلوی بحث آن مستقیماً روی کلمه اعتیاد نباشد.»
چون وقتی کتاب «عبور از منطقه» را به اساتید دانشگاه تهران میدادیم، قبل از خواندن متن میگفتند: «این مربوط به درمان اعتیاد است، چرا آن را به ما میدهید؟» من میگفتم: «لطفاً بروید متن آن را بخوانید.» به همین دلیل پیشنهاد دادم کتابی نوشته شود که تمرکز اولیه آن روی اعتیاد نباشد و همانجا بود که جرقه خلق کتاب «چهارده وادی» شکل گرفت.
چندین سال طول کشید تا وادی چهاردهم آماده شد و این کتاب به تکامل رسید. بقیه مکتوبات نیز هر کدام داستانی در پس خود دارند؛ مثلاً نوشتن کتاب «چهارده مقاله» پنج سال زمان برد. ابتدا فکر میکردیم هفت مقاله بشود؛ من پیشنهاد دادم روی همان هفت مقاله کتاب را ببندیم، اما ایشان فرمودند: «نه، صبر کن.» پیش رفتیم تا رسید به چهارده مقالهای که امروز میبینید.
تمام مانیفست و تمامی دکترین فنی و جهانبینی ما در همین کتاب «چهارده مقاله» نهفته است. در کل کره خاکی اگر بگردید، محال است کتابی پیدا کنید که این حجم از دانش و اطلاعات راجع به درمان اعتیاد در آن وجود داشته باشد. حتماً شنیدهاید که یکی از نشانههای بزرگانی که در تاریخ ماندگار میشوند، به جا ماندن کتاب از آنهاست.
بیتی هست از شیخ محمود شبستری که میگوید: «من نمیگویم که آن عالیجناب / هست پیغمبر، ولی دارد کتاب». من با کسانی که در نویسندگی گرتهبرداری، اقتباس یا جمعآوری میکنند کاری ندارم؛ منظورم کسانی است که بر اساس الهامات، درک و دریافت و تجربه تاریخی و مستندشان مینویسند. اگر از این افراد کتابی به جا بماند، تردید نکنید که خواندنی است.
هر سال در روز نویسنده، آقای مهندس محبت میکردند و به من اجازه صحبت میدادند. من همیشه میگفتم تفاوت آقای مهندس به عنوان یک نویسنده با دیگر نویسندگان معاصر ما در این است که ایشان «رویا نفروخت». حتماً دیدهاید اساتیدی را که سخنرانیهای انگیزشی میکنند و میگویند: «صبح بیدار شوید، لبخند بزنید، زندگی زیباست، خورشید زیباست.»
من همیشه میگفتم کسی که درگیر بیماری اعتیاد است، بدهکار است، همسرش در حال طلاق است و بچههایش نگرانند، چگونه میتواند بخندد؟ ما نمیتوانیم از او طلب خندیدن کنیم. آقای مهندس تنها کسی بود که گفت: «اگر میخواهی بخندی، باید مسیری را طی کنی.» ایشان یک روش کاربردی ارائه داد که با «تفکر» شروع میشود و در بقیه وادیها آرامآرام توضیح میدهد انسان چگونه موجودی است.
ایشان آموخت که اگر قرار است نقطه تحمل در انسان ارتقا پیدا کند، باید در بستر زمان با تمرین و تکرار همراه باشد. اگر قرار است به یک آدم راستگو تبدیل شوی، هرگز یکشبه امکانپذیر نیست؛ باید بستر دروغ را جمع کنی و این یکباره به دست نمیآید. گاهی مثالهای سادهای میزنم؛ فرض کنید شخصی در ابتدای کار وارد کنگره میشود، اما به جای حضور در جلسه، پی کار خودش میرود.
همسرش زنگ میزند و میپرسد: «کجایی؟» میگوید: «کنگرهام.» همسرش رصد میکند و میبیند در کنگره نیست. دفعه بعد واقعاً به کنگره میآید؛ وقتی همسرش میپرسد کجایی، باز هم میگوید کنگرهام و همسرش میبیند که این بار راست میگوید. همین «کنگره آمدن»، انگیزه دروغ گفتن را از میان برمیدارد. این یعنی ما باید در صراط مستقیم رفتار درست داشته باشیم و «عمل سالم» انجام دهیم.
بگردید و ببینید کدام نویسنده را در طول تاریخ پیدا میکنید که یک روش کاربردی، با شناخت پایهای از وجود انسان و صور آشکار و پنهان او ارائه داده باشد؛ به طوری که وقتی کتابش را میخوانید، واقعاً چیزی دستگیرتان شود. بسیاری از کتابهای موجود، در انتها صرفاً یک امید مقطعی به شما میدهند و بعد رهایتان میکنند تا سرگردان بمانید که بالاخره باید چه کار کنید!
کتابهایی که راجع به قانون جذب در جهان منتشر شد و فروش بالایی داشت، نشان میدهد انسانها چقدر دلشان میخواهد از تاریکی بیرون بیایند. بنابراین آقای مهندس نماد عمیقی از یک انسان بسیار خاکی است. گاهی اوقات میگوییم انسانها دووجهی و دوبعدیاند؛ یک بُعد زمینی و یک بُعد آسمانی دارند. آنچه به عنوان صور پنهان از آن نام میبریم، خارج از بُعد زمان و مکان عمل میکند.
از یک بُعد، آقای مهندس واقعیترین و خاکیترین آدمی بود که من در تمام زندگیام شناختهام؛ یک آدم کف خیابان! از اینکه صبح از خانه بیرون بیاید، حال رفتگر را بپرسد، بررسی کند که شهرداری درختها را آب داده یا نه، تا خوشوبشی که با راننده اسنپ میکرد. ایشان واقعیات زندگی را به عنوان انسانی که در قالب حیات زمینی است، به دقت رعایت میکرد.
ببینید، این شعبی که اضافه شد، حاصل نوع نگاه مهندس است. معروف است که حضرت علی (ع) میفرمایند: «برای دنیایت چنان زندگی کن که گویی تا ابد زندهای و برای آخرتت چنان زندگی کن که گویی فردا خواهی مرد.» مهندس به زیبایی این مفاهیم را توضیح میداد و درک درست اینها بر ما واجب است. «برای دنیا چنان زندگی کن که تا ابد هستی» یعنی چه؟
یعنی دیگر فقط به فکر خودت نیستی که مثلاً سی سال دیگر در این دنیا نیستی؛ بلکه برای کنگره زمین میخری و بُعد مالی را قوی میکنی. تو به فکر انسانهای دردمندی هستی که در آینده خواهند آمد و نیاز دارند جایی برای ارائه خدمت به آنها وجود داشته باشد. از دید معنوی هم اگر مکتوبات و قلم مهندس را بخوانید، میبینید که ایشان قدرت عظیمی در کشف و شهود داشت.
حضرت مولانا در کتاب «فیه ما فیه» مطالبی میگوید که شاید خیلیها با آن آشنا نباشند. این مکتوبات صرفاً کار یک فیلسوف عارفمسلک نیست؛ تعاریفی که ما در کتابهای مهندس داریم را در هیچ کتاب دیگری پیدا نمیکنید. من برای بچهها میگفتم؛ سال اول که به کنگره آمدم، چون رشته تحصیلی و مورد علاقهام ادبیات و فلسفه بود، نود رساله در نثر را جمعآوری کردم.
از سلطان العارفین بایزید بسطامی بگیرید تا ابوسعید ابوالخیر، ابن عربی، احمد غزالی، محمد غزالی، شیخ محمود شبستری و ملاهادی سبزواری. هرچه عارف و فیلسوف داشتیم را در قالب نود رساله جمع کردم که آخرینِ آنها ملاصدرا، معروف به «صدرالمتألهین» است. من خدمت آقای مهندس عرض کردم که این لقب را نباید به او میدادند، چون ملاصدرا حکیم متأله نبود، بلکه یک حکیم فلسفی بود.
اما «حکیم متأله» یا «حکیم الهی» کسی است که حس و ذوقش بیدار باشد. مولانا در «فیه ما فیه» میگوید: اولیاءالله چندین دستهاند؛ بینا و واصلاند و همچون آدمی که لباس از تن به در آرد، خلع کالبد میکنند و به عالم ماورا درمیآیند. مهندس این توانایی را داشت. آنچه در قلم و مکتوبات ایشان میبینیم، صرفاً نتیجه تحقیقات یک انسان فیلسوف نیست، مگر اینکه تحت الهام الهی باشد.
ملاصدرا در انتهای تعریف «نفس» میگوید: «من به نقطهای رسیدم که متوجه شدم جوهری در درون انسان وجود دارد که اسباب حرکت اوست.» درست هم گفت، اما نتوانست بگوید آن جوهر چیست. در تعریفی که آقای مهندس ارائه دادند، فهمیدیم که آن جوهر، «خواسته» است. نفس آن چیزی است که تعیین موجودیت مینماید و خواسته دارد.
آن خواسته، همان اختیار و توانایی است که وقتی خداوند انسان را خلق کرد و فرشتگان معترض شدند، خداوند فرمود: «من چیزی در او قرار دادهام که شما فعلاً درک آن را ندارید.» و این اختیار، همواره محترم شمرده شده است. به همین دلیل است که بزرگان ما و آقای مهندس میگفتند: «در خواستههایتان دقت کنید؛ شما به همه خواستههایتان میرسید؛ در این زمین یا زمین دیگر.»
بنابراین، بزرگانی که در طول تاریخ آمدهاند، قرنها با وجود مهندس فاصله داشتهاند. من در پایان مقدمه کتاب «عبور از منطقه ۶۰ درجه زیر صفر» نوشتم: «منّت خدای را عزوجل که درِ میکده باز است.» معنی مفهومیاش این است که گویی درِ آسمان باز شد و حکیم الهی چون مهندس آمد. این حرف را بیهیچ تعارفی میگویم، بلکه بر اساس حقیقتی است که از مهندس به جا مانده است.
ما بزرگی انسانها را چگونه باید بسنجیم؟ از روی نتیجه کارشان. مگر ما میتوانیم بزرگی کارهای مهندس را اندازه بگیریم؟ تصور کنید و بگردید به دنبال عمیقترین و مؤثرترین خدمتی که در عالم میتوان به یک انسان ارائه داد. حتی اگر یک پزشک عزیز انسانی را که در حال مرگ است نجات دهد و جانش را برگرداند، آیا نفسش را هم احیا کرده است؟ چه کاری عمیقتر از احیای یک انسان است؟
به همین دلیل است که خداوند در کتاب آسمانی میفرماید: «اگر یک نفر را احیا کردی، گویی تمام بشریت را احیا کردهای.» آقای مهندس این کار را کردهاند. ما چه کاری میتوانستیم در عالم انجام دهیم که ثمره و ادامهاش مانند بذری باشد که میکاریم و به قول استاد امین، تبدیل به کشتزارهای بیانتها شود؟ شاید همه ما راهنمایانی که اینجا هستیم، چند دهه دیگر نباشیم.
اما رهجویان ما که راهنما شدهاند، هستند و این مسیر را ادامه میدهند و این خیر و برکت تداوم خواهد یافت. کدام کار در عالم میتواند چنین بار و بر نیکی را به صورت ادامهدار انتقال دهد؟ از این باب، هر کسی باید بزرگی روح مهندس را در درون خودش بسنجد. به هر حال، ما باید از مهندس بگوییم. گاهی میگویند این بزرگی در کلام نمیگنجد؛ اما کلام، برترین آوای خداوندی است.
البته از دیدگاهی دیگر، بر اساس همان آموزه بنیادین مهندس که میگوید هر چیزی در عالم یک صور پنهان و یک صور آشکار دارد، حق با آنهاست. صور آشکار قابل اندازهگیری است، ولی صور پنهان قابل اندازهگیری نیست. شما وزن شکر و قند را میتوانید بکشید، طول و عرض و ارتفاع را میتوانید بسنجید، اما محبت را با چه چیزی میسنجیم؟ محبت با ابزار فیزیکی قابل سنجش نیست.
حقیقت در ادامه و در اعمال، نقاب از رخ برمیگیرد. تعادل انسانها، بزرگی روحشان و نتیجه عملکردشان، فقط در ادامه مسیر معلوم میشود و این بزرگی قابل اندازهگیری فیزیکی نیست. حالا صحبت را تمام کنم تا از مشارکتهای شما عزیزان هم استفاده کنیم. در انتها باید بگوییم ما چه باید بکنیم؟ گاهی آدم احساس میکند با رفتن مهندس، تکهای از قلبش کنده شد.
.jpg)
اما از طرف دیگر، احساس بسیار بزرگی با ماست که مهندس زنده است، اصلاً نرفته و گویی وجودش در تکتک ما تجلی پیدا کرده است. همه ما به نسبتی، مهندس را در خود داریم؛ چرا که ایشان دانشی را انتقال دادند که در قید هیچ زمان و مکانی نمیگنجد. حضرت مولانا میفرماید: «هین سخن تازه بگو تا دو جهان تازه شود / وا رهد از حد جهان بیحد و اندازه شود».
تازگی مفاهیم در بُعد زمان و مکان نمیگنجد؛ اگر حقیقتی درست باشد، در هر زمان و مکانی تازگی و اثرگذاری خودش را خواهد داشت. من گاهی میگویم ادعای شاگردی مهندس ادعای کمی نیست، ادعای بسیار بزرگ و سختی است؛ چون واقعاً باید پا جای پای ایشان بگذاریم و پیرو نوع تفکرشان باشیم. درست است که میگویند در راه مستقیم پیشرو نداریم، اما الگو داریم.
مهندس یک الگوی واقعاً بینقص بود؛ از خواب و بیداری، ساعات کار، ورزش و هرجا را که نگاه میکردی، نماد انسانی بود که ماهیت زندگی را شناخته بود و بر اساس آن عمل میکرد. تا خودش کاری را انجام نمیداد، به هیچکس توصیه نمیکرد. اگر از الان تا چهل و هشت ساعت دیگر هم بایستم، برای شما از مهندس خاطره و نکته دارم؛ ولی نتیجهگیری این است که باید وظیفهمان را درست انجام دهیم.
اگر قرار است به وجود گرانقدر مهندس احترام بگذاریم، باید هر کدام در هر جایگاهی که هستیم، به بهترین شکل ممکن عمل کنیم. من همیشه گفتهام ارجمندترین جایگاه در کنگره، جایگاه «سفر اول» است. شخص مهندس هم از سفر اول به این جایگاهی که میبینید رسیدند و همه کسان دیگری که در کنگره ماندند. سیدی «شکوفههای یاس» ایشان را گوش بدهید.
اگر ما تولید نداشته باشیم، اگر رهجوی سفر اول نیاید و به درمان نرسد، تبدیل میشویم به عالمان بیعمل! تا قیامت هم همه راهنماها بنشینند و برای خودشان از دستور جلسات بگویند، فایدهای ندارد. باید انسانهای دردمند بیایند، کمک شوند و از آن تاریکی بیرون بیایند. بنابراین، یک سفر اولی هرگز نباید با خودش بگوید «از دست من چه کاری برمیآید؟»
بزرگترین کار از دست تو برمیآید! چون اگر سفر اول را به درستی و با آگاهی انجام دهی، در آینده ستون و پایهای خواهی بود؛ مثل تمام بزرگانی که در کنگره هستند. همه آنها در سفر اول متعهد و پویا بودند و با مسئولیتپذیری عمل کردند که به این جایگاه رسیدند. به هر حال، سخن بسیار است و همچنان یاد آقای مهندس عزیز را گرامی میداریم و من معتقدم ایشان با ما هستند.
آرزو میکنم استاد امین عزیز و خانواده گرانقدرشان در صحت و تندرستی باشند و خداوند همچنان یاری کند تا کنگره به کارش ادامه دهد. خدا را شکر استاد فرمودند که «کنگره آغازی نموده است که انجامش در اختیار ما نیست»؛ گویی خداوند و نیروهای الهی خودشان ما را یاری و هدایت میکنند و انشاءالله از این به بعد هم همینطور خواهد بود. خیلی ممنونم از اینکه به صحبتهای من توجه فرمودید.
در ادامه عکسهای پذیرایی از مسافرین محترم به مناسب بزرگداشت آقای مهندس دژاکام ارائه میگردد












.jpg)

ضبط صدا و عکاس: مسافر حمید لژیون ۹
تایپ ویرایش و ارسال: مسافر محمد خدمتگزار سایت
- تعداد بازدید از این مطلب :
118