دانایی یعنی تشخیص ماهیت خواسته در هر شکل و لباسی

جلسه دهم از دوره هجدهم کارگاه‌های آموزشی خصوصی همسفران کنگره۶۰ نمایندگی اردستان با استادی همسفر زهره، نگهبانی همسفر معصومه و دبیری همسفر ظریفه با دستور جلسه «دانایی، دانایی مؤثر و سواد» روز دوشنبه ۹ شهریورماه ۱۴۰۵ رأس ساعت ۱۶:۰۰ آغاز به‌کار کرد.

خلاصه سخنان استاد:

وقتی به جمله «دانایی، دانایی مؤثر و سواد» فکر می‌کنم می‌بینم، این سه واژه شاید در ظاهر به یکدیگر نزدیک باشند؛ اما در آموزش‌های کنگره تفاوتی عمیق میان آن‌ها وجود دارد. ممکن است انسان سواد زیادی داشته باشد، کتاب‌های فراوانی خوانده باشد و اطلاعات زیادی در ذهن خود جمع کرده باشد؛ اما این‌ موارد به‌تنهایی معنای دانایی نیست. دانایی برای من یعنی بتوانم آنچه را آموخته‌ام در زندگی به کار بگیرم، درست تشخیص بدهم و در موقعیت‌های مختلف تصمیم درست بگیرم. در کنگره یاد گرفته‌ام که دانایی فقط جمع‌آوری اطلاعات نیست؛ دانایی یعنی تشخیص ماهیت خواسته‌ها در هر شکل و لباسی که ظاهر می‌شوند؛ یعنی بتوانم تشخیص بدهم چه چیزی به نفع من و چه چیزی به ضرر من است. اینجاست که میزان دانایی من خودش را نشان می‌دهد. 

به‌نظر من دانایی زمانی ارزش پیدا می‌کند که از مرحله دانستن عبور کند و در انتخاب‌ها و رفتارهای من دیده شود. درواقع، دانایی چراغی است که مسیر درست را روشن می‌کند؛ اما روشن شدن این چراغ زمانی معنا دارد که من در آن مسیر حرکت کنم. ممکن است من بدانم عصبانی شدن کار درستی نیست و حتی درباره کنترل خشم کتاب‌های زیادی خوانده باشم؛ اما وقتی کسی حرفی برخلاف میل من می‌زند، خیلی سریع عصبانی شوم و همان رفتار گذشته را تکرار کنم. در اینجا من اطلاعات دارم؛ اما هنوز آن اطلاعات به دانایی مؤثر تبدیل نشده است.

دانایی مؤثر زمانی اتفاق می‌افتد که درست در همان لحظه‌ای که می‌توانم واکنش تندی نشان بدهم، آموزش خودم را به یاد بیاورم، کمی صبر و تفکر کنم و رفتار سالم‌تری داشته باشم. به‌عنوان همسفر می‌دانم که نباید به جای مسافرم تصمیم بگیرم و دائماً او را کنترل کنم و باید اجازه بدهم خودش مسئولیت زندگی‌اش را بپذیرد. ممکن است این آموزش را بارها شنیده باشم و حتی درباره آن صحبت کرده باشم؛ اما زمانی که نگرانی و ترس به سراغم می‌آید، دوباره می‌خواهم همه‌چیز را تحت کنترل خودم قرار دهم. اینجاست که متوجه می‌شوم دانستن با توانایی انجام دادن تفاوت دارد. شاید من بدانم چه کاری درست است؛ اما هنوز توانایی اجرای آن را در خودم به وجود نیاورده باشم؛ پس دانایی مؤثر همان نقطه‌ای است که دانستن و توانستن در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و آموزش، خودش را در عمل نشان می‌دهد.

دانایی مؤثر مانند چراغی است که فقط روشن بودنش اهمیت ندارد؛ بلکه باید بتواند مسیر را هم به من نشان بدهد. اگر آموزش بگیرم؛ اما در رفتار و انتخاب‌های من تغییری ایجاد نشود، یعنی هنوز آن آموزش به مرحله عمل نرسیده است. آموزش زمانی ارزش واقعی پیدا می‌کند که بتواند در زندگی من اثر بگذارد و من را از تکرار اشتباهات گذشته دور کند. در کنگره آموخته‌ام که برای رسیدن به دانایی باید آموزش بگیرم، تجربه و تفکر کنم. این سه ضلع به من کمک می‌کنند تا آرام‌آرام از اطلاعات و محفوظات عبور کنم و به شناختی واقعی‌ برسم. آموزش مسیر را به من نشان می‌دهد. تجربه به من فرصت می‌دهد آموخته‌هایم را در زندگی محک بزنم و تفکر کمک می‌کند از میان راه‌های مختلف انتخاب درست‌تری داشته باشم. به‌تدریج یاد می‌گیرم که هر مشکلی فقط یک مانع نیست؛ بلکه می‌تواند فرصتی برای شناخت بیشتر خودم باشد. وقتی با یک موقعیت دشوار روبه‌رو می‌شوم، به جای اینکه فوراً دیگران را مقصر بدانم، می‌توانم لحظه‌ای مکث کنم و از خودم بپرسم: من از این اتفاق چه چیزی می‌توانم یاد بگیرم؟ شاید همین مکث کوتاه، آغاز یک تغییر بزرگ در من باشد. 

دانایی مؤثر آرام‌آرام و در طول زمان شکل می‌گیرد؛ همان‌گونه که هیچ درختی یک‌شبه به بار نمی‌نشیند. حتی ممکن است فردی سواد دانشگاهی بسیار بالایی داشته باشد؛ اما در زندگی خانوادگی نتواند ارتباط مناسبی با دیگران برقرار کند یا در شرایط بحرانی تصمیم درستی بگیرد. در مقابل، ممکن است شخصی سواد دانشگاهی بالایی نداشته باشد؛ اما آن‌قدر از آموزش و تجربه زندگی آموخته باشد که در شرایط سخت بتواند آرامش خود را حفظ کند و تصمیم درست بگیرد؛ اینجاست که تفاوت میان سواد و دانایی مؤثر را بهتر درک می‌کنم. سواد می‌تواند به من اطلاعات بدهد و افق دیدم را گسترده‌تر کند؛ اما به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که من بتوانم از آن اطلاعات درست استفاده کنم.

ممکن است بدانم بخشش خوب است؛ اما در عمل نتوانم کینه را کنار بگذارم. ممکن است بدانم صبر کردن بهتر است؛ اما در اولین لحظه ناراحتی، کنترل خودم را از دست بدهم؛ بنابراین فاصله میان دانستن و عمل‌کردن این است که روی خودم کار کنم و آموزش‌ها را از ذهن به دیگری منتقل کنم. وقتی یک آموزش در رفتار من جاری شود، آن زمان می‌توانم بگویم بخشی از آن آموزش به دانایی مؤثر تبدیل شده است. به همین دلیل فکر می‌کنم مسیر دانایی، مسیری تدریجی و آرام است؛ مسیری که با آموزش آغاز می‌شود و با تجربه، تفکر و عمل شکل کامل‌تری پیدا می‌کند.

 یکی از زیباترین اتفاقاتی که در کنگره برای یک همسفر می‌افتد، این است که کم‌کم متوجه می‌شود قرار نیست همیشه دیگران را تغییر دهد؛ بلکه ابتدا باید خودش را آموزش دهد و روی خودش کار کند. وقتی من روی خودم کار می‌کنم، نگاه من به مسافرم، خانواده‌ام و حتی مشکلات زندگی تغییر می‌کند. شاید همان شرایط قبلی هنوز وجود داشته باشد؛ اما نوع نگاه و واکنش من دیگر مانند گذشته نیست. اگر روزی با کوچک‌ترین اتفاقی نگران می‌شدم، امروز تلاش می‌کنم قبل از واکنش، کمی تفکر کنم. اگر زمانی تصور می‌کردم با کنترل کردن دیگران می‌توانم مشکلات را حل کنم، امروز می‌فهمم که هر انسانی باید مسیر رشد خودش را طی کند. این تغییر شاید در ابتدا کوچک به نظر برسد؛ اما همین قدم‌های کوچک به‌مرور، مسیر زندگی انسان را تغییر می‌دهند. 

برای من کنگره فقط جایی برای شنیدن آموزش‌ها نیست؛ بلکه فرصتی است برای اینکه خودم را بهتر بشناسم و آموخته‌هایم را در زندگی تجربه کنم. هر بار که بتوانم به جای واکنش عجولانه انتخاب آگاهانه‌ای داشته باشم، احساس می‌کنم یک قدم به دانایی مؤثر نزدیک‌تر شده‌ام. شاید هنوز راه زیادی باقی مانده باشد؛ اما مهم این است که در مسیر قرار گرفته‌ام و می‌دانم باید حرکت کنم. من به عنوان یک همسفر می‌آموزم که تغییر واقعی از درون خودم آغاز می‌شود؛ از همان جایی که تصمیم می‌گیرم آموزش را جدی بگیرم، تفکر کنم و در عمل آن را به کار ببندم. در پایان از قدرت مطلق الله سپاسگزارم که فرصت آموزش و شناخت را در اختیار من قرار داده است. امیدوارم بتوانم آنچه را می‌آموزم به دانایی مؤثر تبدیل کنم و این دانایی را در مسیر زندگی و خدمت به بهترین شکل به کار بگیرم.

مرزبانان کشیک: همسفر معصومه و همسفر جواد
تایپیست: همسفر ستاره رهجوی راهنما همسفر زهرا (لژیون چهارم)
عکاس: راهنمای تازه‌واردین همسفر اعظم
ویرایش و ارسال: مرزبان خبری همسفر معصومه
همسفران نمایندگی اردستان