بزرگداشت انسانهایی که بخش مهمی از عمر خود را صرف تحقیق، آموزش، خدمت و کمک به دیگران میکنند در حقیقت بزرگداشت اندیشه، تلاش و اثری است که از خود در جهان به یادگار میگذارند. ارزش وجودی چنین انسانهایی تنها به سالهایی که در کنار ما زندگی میکنند محدود نمیشود، بلکه آثار و آموزشهای آنها میتواند سالهای طولانی چراغ راه دیگران باشد. مهندس حسین دژاکام از جمله انسانهایی هستند که با تکیه بر تجربه، تحقیق، تفکر و آموزش، مسیر تازهای برای شناخت اعتیاد و حرکت بهسوی درمان آن ترسیم کردند.
اگر بخواهیم به دستاوردهای ایشان نگاه کنیم، نمیتوانیم تنها به یک روش درمانی یا یک موضوع خاص بسنده کنیم؛ زیرا بخش مهمی از تلاش ایشان در جهت آموزش انسان برای شناخت خود، شناخت جسم و درک بهتر عملکرد سیستمهای درونی بوده است. حاصل این سالها تجربه و آموزش، در قالب کتابها، سیدیها، جزوات و متون آموزشی در اختیار افراد قرار گرفته است. آثاری که موضوعات مختلفی از جمله کشف صورتمسئله اعتیاد، درمان سیگار، اضافهوزن، شناخت جسم، تغذیه و اهمیت مراقبت از سلامت را در بر میگیرند.
یکی از ویژگیهای ارزشمند این آثار، تلاش برای بیان مفاهیم پیچیده با زبانی ساده و قابلفهم است؛ بهگونهای که افراد بتوانند مطالب را در زندگی روزمره خود به کار بگیرند. کتاب چهارده مقاله نمونهای از این تلاش است. کتابی که در آن، تجربهها، تحقیقات و دیدگاههای حسین دژاکام درباره موضوع اعتیاد و مسائل مرتبط با آن مطرح شده است. این کتاب میتواند برای افرادی که به دنبال شناخت عمیقتر صورتمسئله اعتیاد هستند و همچنین خانوادههایی که با این مسئله روبهرو شدهاند، منبعی برای مطالعه و تفکر باشد.
یکی از مهمترین دستاوردهای مهندس دژاکام، تغییر نگاه به مسئله اعتیاد و تأکید بر شناخت صورتمسئله آن بود. در این نگاه، اعتیاد تنها یک مشکل رفتاری یا اخلاقی نیست، بلکه مسئلهای است که جسم، روان و جهانبینی انسان را تحت تأثیر قرار میدهد و برای درمان آن باید به هر سه بخش توجه کرد. بر همین اساس، متد DST با سه اصل داروی مناسب، زمان مناسب و روش مناسب مطرح شد. در این روش، درمان یک فرایند تدریجی است و به بدن فرصت داده میشود تا در طول زمان به تعادل نزدیک شود. کاهش تدریجی و برنامهریزیشده در کنار آموزش و شناخت، از اصول مهم این مسیر به شمار میرود.
این نگاه به ما یادآوری میکند که برای حل یک مشکل، پیش از هر چیز باید آن را درست بشناسیم. نمیتوان بدون شناخت علت و چگونگی شکلگیری یک مسئله، انتظار داشت راهحل مناسبی برای آن پیدا شود. همانطور که در درمان اعتیاد، شناخت صورتمسئله اهمیت دارد در موضوعاتی مانند وابستگی به سیگار و اضافهوزن نیز ابتدا باید بدانیم چه اتفاقی در جسم انسان رخ میدهد و چرا فرد درگیر این مسائل میشود.
یکی از موضوعات دیگری که ایشان با تکیه بر تجربه شخصی و بررسیهای خود به آن پرداختند، مسئله سیگار و وابستگی به نیکوتین است. در مقاله سیزدهم کتاب چهارده مقاله، موضوع سیگار و ضرورت توجه به درمان آن مطرح شده است. اهمیت این موضوع از آن جهت است که گاهی افراد پس از رهایی از اعتیاد، همچنان مصرف سیگار را ادامه میدهند و ممکن است به دلیل عادی شدن این رفتار، خطرات و آسیبهای آن را جدی نگیرند.
وی در بخشی از مصاحبه خود با ویلیام وایت توضیح میدهند که در گذشته مصرف سیگار در میان اعضای کنگره ۶۰ بسیار رایج بوده است؛ بهگونهای که پس از پایان جلسات، تعداد زیادی از اعضا همزمان سیگار میکشیدند و فضای سالن از دود پر میشد. این وضعیت از نگاه خود اعضا عادی به نظر میرسید، اما برای افرادی که از بیرون به این صحنه نگاه میکردند، عجیب و حتی متناقض بود. ویلیام وایت نیز درباره همین موضوع پرسشی مطرح میکند که چگونه افرادی که ورزش میکنند و برای سلامت خود اهمیت قائل هستند، همچنان سیگار مصرف میکنند؟
آقای مهندس در پاسخ، به نکته مهمی اشاره میکند؛ گاهی انسان به شرایطی عادت میکند و چون آن وضعیت برای خودش عادی شده است، دیگر متوجه آسیب یا تناقض آن نمیشود. ایشان با بیان اینکه آب از سرچشمه گلآلود بود به این حقیقت اشاره میکند که خودشان نیز سالها سیگار مصرف میکرد و نمیتوانست از دیگران انتظار داشته باشد کاری را انجام دهند که خودشان هنوز در آن گرفتار بودند.
ایشان در توضیحات خود بیان میکند که حدود ۳۵ سال سیگار مصرف میکرد و در سالهای پایانی، میزان مصرفشان به حدود ۴۰ نخ در روز رسیده بود. حتی تصور میکرد مغزشان به نیکوتین نیاز دارد و بدون سیگار نمیتواند بهدرستی فکر کند یا کارهای روزانه و فعالیتهای ذهنی خود را انجام دهد. این موضوع نشان میدهد که وابستگی به نیکوتین میتواند بهتدریج به بخشی از عادتها و باورهای فرد تبدیل شود؛ بهطوریکه شخص تصور کند بدون مصرف آن قادر به ادامه فعالیت طبیعی خود نیست.
در ادامه این تجربه، مهندس دژاکام به اتفاقی اشاره میکند که در تاریخ ۱۵ بهمن ۱۳۹۰ رخ داد. ایشان پس از گفتوگو با فردی که مصرفکننده کریستال بود و شرایط نامناسبی داشت، دچار استرس و فشار جسمی شدند. حدود نیم ساعت بعد در اتاق کار خود احساس ضعف و عرق سرد پیدا کرد و توان راه رفتن را از دست دادند. پس از انتقال به بیمارستان، مشخص شد که سکته کردهاند و چند شب در بیمارستان و بخش مراقبتهای ویژه بستری شدند.
نکته قابلتأمل در این ماجرا آن است که حتی پس از وقوع چنین اتفاقی و در شرایطی که جسم ایشان به مراقبت و استراحت نیاز داشت، همچنان نیاز به سیگار را احساس میکردند در بخشی از خاطراتشان بیان میکنند که حتی از تخت بیمارستان برای پیدا کردن مکانی جهت سیگار کشیدن پایین آمدند و در این میان اتفاقاتی رخ داد که باعث شد پرستاران دوباره به سراغشان بیایند. این تجربه برای ایشان روشن کرد که وابستگی به سیگار مسئلهای نیست که صرفاً با تصمیم گرفتن و اراده لحظهای برطرف شود.
در همین زمان، مهندس حسین دژاکام به تجربه درمان اعتیاد با متد DST فکر کرد. ایشان با خود اندیشید همانطور که در درمان اعتیاد، کاهش تدریجی و استفاده از داروی مناسب میتواند به بازگشت تعادل کمک کند، شاید بتوان از همین نگاه برای درمان وابستگی به نیکوتین نیز استفاده کرد. به همین دلیل، موضوع استفاده از نیکوتین خوراکی را با پزشک مطرح کردند و پس از آن آدامس نیکوتین را بهعنوان ابزاری برای اجرای این روش انتخاب کردند.
بر اساس توضیحات ایشان، استفاده از آدامس نیکوتین توانست بخش قابلتوجهی از نیاز بدن به سیگار را کاهش دهد. در این روش، بهجای قطع ناگهانی نیکوتین، ابتدا شرایط برای سازگاری بدن فراهم میشود و سپس کاهش تدریجی آغاز میگردد. این موضوع یکی از نکات مهمی است که در آموزشهای ایشان مطرح میشود؛ زیرا بدن انسان برای بازگشت به تعادل به زمان نیاز دارد و نباید انتظار داشت تغییرات عمیق جسمی در مدت کوتاه اتفاق بیفتد.
در روش DST سیگار، سه ماه نخست بهعنوان دوره سازگاری در نظر گرفته میشود و در این مدت کاهش دوز انجام نمیگیرد. پس از پایان این دوره، کاهش بهصورت تدریجی و طبق برنامه مشخص انجام میشود. در توضیحات این روش، ضریب کاهش D برابر با ۰/۸، فاصله پلهها S برابر با ۲۱ روز و طول دوره درمان T حداقل حدود ۱۰ ماه در نظر گرفته شده است. بنابراین، همانند درمان اعتیاد، سه اصل زمان، روش و میزان مناسب در این مسیر نیز اهمیت دارند.
برای محاسبه میزان نیکوتین مصرفی، مقدار نیکوتین درجشده روی پاکت هر نخ سیگار در تعداد نخ مصرفی روزانه ضرب میشود. برای مثال، اگر هر نخ سیگار حاوی ۰/۵ میلیگرم نیکوتین باشد و فرد روزانه ۲۰ نخ مصرف کند، میزان نیکوتین مصرفی روزانه او ۱۰ میلیگرم خواهد بود. در توضیحات این روش، آدامس نیکوتین ۲ میلیگرمی به چهار قسمت تقسیم میشود تا امکان تنظیم مقدار مصرف فراهم شود. هدف از این محاسبه، شناخت میزان نیکوتین دریافتی و حرکت بر اساس یک برنامه مشخص است، نه کاهش شتابزده و بدون حسابوکتاب.
نکته دیگری که حسین دژاکام در این زمینه مطرح میکنند، تفاوت میان نیاز و وسوسه است. ایشان معتقدند در موضوع وابستگی به مواد، بهتر است حالتی را که بدن برای ادامه عملکرد خود به مادهای مانند نیکوتین یا مواد دیگر احساس نیاز میکند، نیاز بنامیم. در مقابل، وسوسه بیشتر برای رفتارهایی مانند قمار یا سرقت به کار میرود. این تفاوت در واژهها میتواند به درک بهتر مسئله کمک کند؛ زیرا وقتی فرد متوجه میشود با یک نیاز جسمی و وابستگی روبهروست، بهتر میتواند ضرورت شناخت و درمان اصولی آن را درک کند.
در این آموزشها همچنین به تأثیر نیکوتین بر عملکرد مغز و سیستم بیوشیمی بدن اشاره شده است. مصرف مداوم مواد مختلف میتواند تعادل طبیعی بدن را تحت تأثیر قرار دهد و تغییراتی در عملکرد سیستمهای درونی ایجاد کند. به همین دلیل، بازگشت به تعادل نیازمند زمان و روش مناسب است. از این منظر، درمان سیگار تنها کنار گذاشتن یک عادت ظاهری نیست، بلکه توجه به وابستگی جسمی و تغییراتی است که در طول سالها مصرف ایجاد شدهاند.
در تجربههایی که در این زمینه مطرح شده، قطع سیگار با تغییرات مثبتی در وضعیت جسمی افراد همراه بوده است؛ از جمله بهبود تنفس، بهتر شدن شرایط ریه در ورزشکاران، بهبود کیفیت خواب، کاهش سرفه هنگام خواب و افزایش اعتمادبهنفس. این موارد نشان میدهند که توجه به درمان سیگار میتواند بخش مهمی از مسیر مراقبت از جسم و رسیدن به شرایط بهتر زندگی باشد. همچنین این موضوع اهمیت دارد که افراد پس از رهایی از اعتیاد، سلامت خود را از جنبههای دیگر نیز جدی بگیرند و تصور نکنند با قطع ماده مخدر، تمام مسائل مربوط به جسم به پایان رسیده است.
موضوع دیگری که در آموزشهای بنیان کنگره۶۰ مورد توجه قرار گرفته، اضافهوزن و چگونگی رسیدن به وزن متعادل است.
در این زمینه نیز همانند درمان اعتیاد، نخستین قدم شناخت صورتمسئله است. انسان زمانی میتواند برای حل یک مشکل حرکت درستی داشته باشد که ابتدا بداند مشکل چگونه به وجود آمده و چه عواملی در ادامه و گسترش آن نقش دارند.
اضافهوزن معمولاً یکشب ایجاد نمیشود، بلکه بهتدریج و در طول زمان شکل میگیرد. ممکن است فرد در ابتدا مقدار کمی وزن اضافه کند، اما چون این تغییر آرام و تدریجی است، بهمرور به شرایط جدید عادت میکند. این موضوع را میتوان با مفهوم نقطه تحمل در وادی نهم ارتباط داد. همانطور که نقطه تحمل انسان در برابر مسائل مختلف میتواند بهتدریج تغییر کند، بدن نیز ممکن است به شرایطی عادت کند که در ابتدا برای آن غیرعادی بوده است.
برای درک بهتر این موضوع، میتوان فردی را تصور کرد که یک کیسه ۱۰ کیلویی برنج را در دست گرفته و باید آن را با خود حمل کند. این وزن اضافه، باری است که در تمام مدت به بدن او فشار وارد میکند. حال اگر این مقدار به ۲۰ یا ۳۰ کیلوگرم برسد، طبیعتاً حمل آن دشوارتر خواهد شد. اضافهوزن نیز به همین شکل میتواند باری اضافی بر جسم تحمیل کند و هرچه میزان آن بیشتر باشد، فشار بیشتری به بخشهای مختلف بدن وارد میشود.
از جمله پیامدهایی که در این آموزشها برای اضافهوزن مطرح شده، فرسایش و فشار بر زانوها، مشکلات قلبی و عروقی و کاهش کیفیت زندگی است. بنابراین، وزن متعادل تنها به ظاهر و تناسب اندام مربوط نمیشود، بلکه با سلامت جسم و توانایی انسان برای انجام فعالیتهای روزانه ارتباط دارد. توجه به این موضوع باید پیش از آن صورت بگیرد که فرد با افزایش وزن زیاد و مشکلات ناشی از آن روبهرو شود.
در روش کاهش وزن مطرحشده در کنگره۶۰، هدف این نیست که فرد تنها با محدودیتهای شدید غذایی یا تحمل گرسنگی به عدد خاصی روی ترازو برسد. اصل مهم، شناخت سیستم بدن و حرکت بر اساس آموزش و دانایی است. فرد باید بداند بدنش به چه موادی نیاز دارد، تغذیه چه نقشی در عملکرد سلولها دارد و چگونه میتواند عادتهای نادرست خود را اصلاح کند.
یکی از نکات مهم این روش، آموزش مستمر است. فرد با مطالعه و گوش دادن به سیدیها و نوشتن برداشتهای خود، بهتدریج شناخت بیشتری نسبت به جسم پیدا میکند. این آموزشها کمک میکنند تا فرد تنها مجری یک برنامه نباشد، بلکه دلیل انجام هر مرحله را بهتر درک کند. زمانی که شناخت افزایش پیدا میکند، مراقبت از جسم نیز از یک اجبار بیرونی به یک مسئولیت آگاهانه تبدیل میشود.
در این مسیر، ترمیم جسم و رسیدن به تعادل وزن در کنار آموزش جهانبینی مورد توجه قرار میگیرد. زیرا تغییر در وزن و اصلاح عادتهای غذایی، تنها یک تغییر فیزیکی نیست؛ بلکه میتواند با تغییر در رفتارها، نگرشها و شیوه زندگی همراه باشد. فرد یاد میگیرد نسبت به نیازهای جسم خود آگاهتر باشد و بهجای رفتارهای مقطعی و هیجانی، با صبر و برنامهریزی حرکت کند.
در متد DST(دژاکام) تلاش میشود مواد غذایی مورد نیاز بدن، از جمله املاح، مواد معدنی و پروتئین، به سلولها برسد. تأکید بر این است که کاهش وزن نباید به بهای محروم کردن بدن از نیازهای ضروری آن تمام شود. هدف، حرکت تدریجی و اصولی است؛ بهگونهای که فرد در طول مسیر با گرسنگی و فشار مداوم روبهرو نباشد و بتواند برنامه خود را ادامه دهد.
در آموزشهای جمعیت احیای انسانی کنگره۶۰، برای این مسیر زمانی حدود ۱۰ تا ۱۱ ماه مطرح شده است تا فرد با رعایت اصول و حرکت تدریجی، به وزن متعادل و مطلوب خود نزدیک شود. اهمیت این زمان در آن است که تغییرات پایدار به فرصت نیاز دارند. همانطور که در درمان اعتیاد نمیتوان انتظار داشت بدن در چند روز به تعادل کامل برسد، در مسئله اضافهوزن نیز باید به جسم فرصت داد تا با تغییرات جدید سازگار شود.
آنچه از کنار هم قرار گرفتن این آموزشها برداشت میشود، این است که مهندس دژاکام در موضوعات مختلف بر یک اصل اساسی تأکید دارند: شناخت، آموزش، حرکت تدریجی و رسیدن به تعادل. چه در درمان اعتیاد، چه در درمان وابستگی به سیگار و چه در مسئله اضافهوزن، انسان باید ابتدا صورتمسئله را بشناسد، سپس راه مناسب را پیدا کند و با صبر و استمرار در آن مسیر حرکت کند.
یکی از ارزشمندترین دستاوردهای آقای مهندس این است که انسان را به شناخت بیشتر خود و مسئولیتپذیری در برابر جسم و روانش دعوت میکنند. این آموزشها به ما یادآوری میکنند که جسم ما وسیلهای ارزشمند برای زندگی است و باید نسبت به آن آگاهی و مراقبت داشته باشیم. گاهی انسان سالها با عادتی زندگی میکند و چون به آن عادت کرده، متوجه آسیبهایش نمیشود؛ اما زمانی که آموزش میبیند و شناختش افزایش پیدا میکند، میتواند مسیر تازهای را انتخاب کند.
کتابها، سیدیها و جزوات آموزشی آقای مهندس، مجموعهای از تجربهها، دیدگاهها و آموزشهایی هستند که امکان تفکر و یادگیری را برای افراد بسیاری فراهم کردهاند هرکدام از این آثار میتوانند دریچهای برای شناخت بهتر یک مسئله باشند و به انسان کمک کنند تا با آگاهی بیشتری درباره زندگی و سلامت خود تصمیم بگیرد. ارزش این آثار در آن است که آموزش را محدود به زمان و مکان خاصی نمیکنند و افراد میتوانند بارها به آنها مراجعه کنند، مطالب را مرور کنند و برداشتهای تازهای به دست آورند.
بزرگداشت مهندس حسین دژاکام تنها به معنای شناخت ارزش آموزشهایی است که برای ما به یادگار گذاشتهاند و تلاش برای بهکارگیری آنها در زندگی است. اگر این آموزشها را تنها بشنویم و در عمل تغییری در نگرش و رفتار خود ایجاد نکنیم، بخش مهمی از هدف آموزش را از دست دادهایم. اما اگر آنها را بیاموزیم، دربارهشان تفکر کنیم و در مسیر زندگی به کار ببندیم، میتوانیم ادامهدهنده راهی باشیم که بر پایه آموزش، تجربه، خدمت و عشق به انسانها شکل گرفته است.
منبع: کتاب ۱۴ مقاله (مقاله سیزدهم: سیگار) نوشته حسین دژاکام، فایل صوتی آموزشی تخریب و فایل صوتی آموزشی اضافه وزن ۱تا۴
نویسنده: راهنما همسفر الین (لژیون ششم)
عکاس: همسفر رقیه رهجوی راهنما همسفر حمیرا (لژیون دوم)
رابط خبری لژیون سردار: همسفر عاطفه رهجوی راهنما همسفر عطیه (لژیون یکم)
ویرایش و ارسال: راهنمای تازه واردین همسفر لیلا (نگهبان سایت)
همسفران نمایندگی محمدیپور قم
- تعداد بازدید از این مطلب :
150