عقل به مثابه یک «ترازو» یا «معیاری برای سنجش و ارزیابی است

سیزدهمین جلسه از دوره بیست‌و‌پنجم سری کارگاه‌های آموزشی خصوصی کنگره ۶۰ ویژه همسفران آقا، نمایندگی پرستار، با  استادی راهنمای محترم همسفر علی اکبر، نگهبانی همسفر محمد امین و دبیری هسمفر محمد رضا، با دستور جلسه«وادی ششم و تاثیر آن روی من»، پنج‌شنبه 29مرداد ماه ۱۴۰۵، ساعت ۱۴ آغاز به کار نمود.

خلاصه سخنان استاد:

سلام دوستان علی اکبر هستم همسفر
چندی پیش دوستی سخنی گفت که برای من نکته بسیار مهمی داشت؛ او می‌گفت: «دیوانگان به بهشت نمی‌روند.» این موضوع برایم بسیار جالب بود. آنچه به ذهنم رسید این بود که پیش از بیان یا پذیرش چنین سخنی، نخست باید تعریف خود را از «بهشت» مشخص کنیم. همچنین باید بدانیم منظور از «دیوانه» چیست؛ چراکه مراتب جنون متفاوت است. برای نمونه، فردی که در تیمارستان بستری است و در جهنمِ درونِ خویش به سر می‌برد، چگونه می‌خواهد به بهشت برود؟ در حالی که فرد دیگری ممکن است شرایط کاملاً متفاوتی داشته باشد. در واقع، می‌خواهم بگویم تعریفی که من از موضوع و مفهوم مورد نظر دارم، می‌تواند مسیر نگاه مرا به کلی تغییر دهد.
در کنگره ۶۰، نخستین چیزی که منِ رهجو با آن مواجه می‌شوم، بحث «تعریف» است. تعریف من از این قضایا چیست؟ تعریف من از عقل، نقش‌ها و منیت چیست؟ باید ابتدا این مفاهیم را برای خود مشخص کنم و سپس به پردازش و تحلیل آن‌ها بپردازم.

استاد سردار در پیامی می‌فرمایند: «تمامی مخلوقات جهان دارای نفس هستند؛ تمامی انسان‌ها، حیوانات و تمام موجودات زنده.» ایشان حتی به این نکته اشاره دارند که تمامی مخلوقات، حتی یک سنگ یا یک اتم نیز دارای نفس هستند. بنابراین، وقتی چیزی دارای نفس است، مسلماً باید دارای عقل نیز باشد. اما پرسش اینجاست که عقلِ یک سنگ کجاست و چه کاری انجام می‌دهد؟ در وادی دوم مطرح می‌شود که: «هیچ مخلوقی جهت بیهودگی قدم به حیات نمی‌نهد.» پس وقتی پدیده‌ای مانند سنگ خلق شده است، حتماً کارکردی دارد و طبق فرمانی مشخص عمل می‌کند.
تعریف عقل چیست؟ باید نگاه کنیم که عقل در اینجا به مثابه یک «ترازو» یا «معیاری برای سنجش و ارزیابی» است. وقتی ضربه‌ای به یک سنگ وارد می‌شود، چه چیزی به آن فرمان می‌دهد که شکافته شود؟ یا وقتی آب را روی اجاق می‌گذاریم، چه چیزی به آن فرمان می‌دهد که در دمای ۱۰۰ درجه به جوش بیاید؟ این همان عقلِ آن پدیده است. در درونِ اتم نیز، چه چیزی به الکترون فرمان حرکت می‌دهد؟ پس این مفهومِ عقل، صرفاً مختص به انسان نیست و شامل تمام مخلوقات می‌شود.
از سوی دیگر، بسیاری از بزرگانِ فلسفه و عرفان مطرح کرده‌اند که نخستین آفریده خداوند، عقل بوده است؛ زیرا باید عاملی وجود داشته باشد که بتواند تشخیص دهد این سنگ است یا درخت. در واقع، برای هر تشخیصی در هستی، نیاز به وجود عقل است. جمله کلیدی که در آموزه‌های کنگره درباره عقل وجود دارد این است که: «عقل دارای فرّ ایزدی است.» یعنی علم و دانشی که عقل دارد، از منبعی الهی دریافت می‌شود.

در اینجا دو پرسش مطرح می‌شود؛ نخست اینکه اگر عقل دارای فرّ ایزدی است، چرا خطا می‌کند؟ در پاسخ باید گفت که عقل مانند یک ماشین‌حساب عمل می‌کند. اگر به ماشین‌حساب عدد درستی بدهید، معادله را برایتان حل می‌کند، اما اگر عدد را اشتباه وارد کنید، نتیجه‌اش نیز غلط خواهد بود. این تقصیرِ عقل نیست. بنابراین، اولین شرط در مسئله خطا کردنِ عقل، ورودِ اطلاعاتِ درست به آن است. به قول استاد زهرایی، اگر به کسی آدرس غلط بدهید، از ناکجاآباد سر در می‌آورد؛ آیا این تقصیر عقل است؟ خیر، مشکل از آدرسِ غلط بوده است. برای مثال، اگر اطلاعاتی که به عقل می‌دهم این باشد که «اعتیاد مسمومیت است»، عقل فرمان اشتباهی صادر می‌کند؛ اما اگر اطلاعاتِ درست، یعنی «اعتیاد جایگزینیِ مزمن است» را به آن بدهم، فرمانِ درست صادر می‌شود.

موضوع بعدی، «آلودگیِ حس» است. وقتی حس آلوده باشد، عقل نیز نمی‌تواند تصمیم درستی بگیرد. همچنین بحث «خواسته‌های نامعقول» مطرح است؛ گاهی عقل تشخیصِ درست را می‌دهد، اما در اجرای فرمان، قدرتِ کافی برای شکست دادنِ خواسته‌های نامعقول را ندارد.
در نهایت، ممکن است بپرسیم دانستن این مطالب چه کاربردی برای ما دارد و چرا باید آن‌ها را بیاموزیم؟ در واقع، شناختِ دقیقِ مفاهیمی چون فرمانروای بزرگ (عقل) و منیت، در عملکردِ ما تأثیر مستقیم می‌گذارد. می‌توان این‌گونه مثال زد که انسان مانند یک کامپیوتر است؛ هرچه شناختِ من نسبت به این سیستم دقیق‌تر، عمیق‌تر و کامل‌تر باشد، می‌توانم بهره‌برداریِ بهتری از آن داشته باشم.
از اینکه به صحبت های من توجه کردید سپاسگزارم

 در ادامه نشان پیمان وادی هشتم، توسط ایجنت محترم؛ راهنما همسفر محمد، به راهنمای تازه واردین همسفر چنگیز، اهدا گردید.

با آرزوی موفقیت و خدمت خالصانه برای همسفر چنگیز

تایپ، ویراستاری و بارگذاری: خدمت‌گزاران سایت همسفران آقا، شعبه پرستار