شناخت نفس و پذیرش مسئولیت

جلسه پنجم از دوره سی‌‌ و‌ هفتم کارگاه‌های آموزشی خصوصی همسفران کنگره۶۰ نمایندگی صائب تبریزی به استادی همسفر رباب، نگهبانی همسفر زکیه و دبیری همسفر رقیه با دستور جلسه «وادی چهارم (در مسائل حیاتی به خداوند سپردن؛ یعنی سلب مسئولیت از خویشتن) و تاثیر آن روی من» روز دوشنبه ۱ تیر ماه ۱۴۰۵ ساعت ۱۷:۰۰ آغاز به کار کرد.

خلاصه سخنان استاد:

با سپاس و قدردانی فراوان از راهنما خود و همچنین مرزبانان و نگهبان جلسه که این فرصت ارزشمند را برای خدمت و آموزش در اختیار من قرار دادند. در مورد دستور جلسه وادی چهارم، با موضوع، مسئولیت دادن به خداوند روبه‌رو هستیم؛ مفهومی که در حقیقت، همان «سلب مسئولیت از خویشتن» است. برای درک این موضوع، باید به پیش‌نیازهای آن نگاه کنیم. ما در ۳ وادی نخست آموختیم که تفکر، کلید هر گامی است و در وادی دوم دریافتیم که هیچ‌کس به اندازه خود ما، به ما فکر نمی‌کند. حال در وادی چهارم، نوبت به تبیین حد و مرزها رسیده است؛ اما برای آن‌که بتوانیم این مرزها را به‌درستی ترسیم کنیم، ابتدا باید انسان را بشناسیم و درک کنیم که حقیقت انسان چیست؟

‌
در این مسیر، باید دانست که انسان دارای دو صور پنهان و آشکار است. صور آشکار، همان کالبد جسمانی است که با چشم سر دیده می‌شود؛ اما صور پنهان، اگرچه نامرئی است، اما فرمانروای اصلی رفتار و کردار ماست. بنابراین، برای آن‌که نسبت به مسئولیت‌هایمان آگاه شویم، ابتدا باید شناختی عمیق و آگاهانه از صور پنهان و آشکار خود به دست آوریم. آقای مهندس در این زمینه می‌فرمایند که هر سفری نیازمند تعیین ۳ رکن اساسی است، مبدأ، مقصد و هدف و برای شناخت خویش، نخست باید مبدأ را مشخص کنیم؛ یعنی بدانیم در این هستی، در کدام مرحله از نفس قرار داریم.

مراتب نفس در ۳ طیف قرار می‌گیرد: نفس اماره، لوامه و مطمئنه که هدف غایی هر انسان، رسیدن به مقام نفس مطمئنه است؛ اما برای رسیدن به آن، ابتدا باید با تفکری صادقانه، جایگاه فعلی خود را بیابیم. باید دانست که این مراتب به صورت خطی نیستند، بلکه یک طیف هستند؛ به این معنا که ممکن است کسی در مرتبه لوامه باشد؛ اما همچنان نجواها و پیشنهاداتی از سوی نفس اماره دریافت کند. پایین‌ترین سطح، نفس اماره قرار که در حقیقت، بالاترین مرتبه نفس حیوانی است، این نفس، همان‌طور که از نامش پیداست، امر می‌کند و انسان بدون تفکری در مورد عواقب کار، هر چه را که نفس اماره بخواهد، به اجرا در می‌آورد؛ اما در گام بعدی، یعنی نفس لوامه، بیداری حاصل می‌شود.

در این مرحله، ما نسبت به اعمال خود آگاهی می‌یابیم؛ به این صورت که پس از انجام کاری، لحظه‌ای درنگ می‌کنیم و با احساس اشتباه، پشیمان می‌شویم. این پشیمانی، در واقع نشانه‌ دستیابی به سطحی از آگاهی است. همان‌طور که در کنگره۶۰ آموختیم، تفکر پیش از عمل، کلید پیشرفت و تداوم در مسیر است. در نهایت، به مقام نفس مطمئنه می‌رسیم؛ جایی که تمامی افعال بر اساس عقل، شعور و آگاهی صورت می‌گیرند و نتیجه‌ حتمی آن، آرامش است. البته دستیابی به این مقام، تنها از مسیر آموزش صحیح و بهره‌گیری از تجربیات پیشین میسر می‌گردد. در وادی چهارم است که حقیقت مسئولیت‌ها عیان می‌شود.

هنگامی که انسان دریابد کیست و چه مسئولیت‌هایی بر عهده دارد، ممکن است برای فرار از این بارهای سنگین، به دنبال گریزگاهی بگردد تا مسئولیت‌هایش را به گردن دیگران یا قدرت مطلق بیندازد؛ اما حقیقت این است که هرچه دانایی انسان بیشتر شود، مسئولیت‌پذیری او نیز فزون می‌یابد. انسان مسئولیت‌پذیر، با دقتی بیشتر عمل می‌کند، چرا که می‌داند هر عملی، پیامدی دارد و او باید پاسخگوی آن باشد. بسیاری از انسان‌ها با پرسش‌هایی چون چرا خداوند مشکل من را حل نمی‌کند؟

در واقع در حال فرار از مسئولیت و شانه خالی کردن از تکالیف خویش هستند. راه نجات در این است که مسئولیت کارهایمان را بپذیریم. این پذیرش باعث می‌شود پیش از هر سخن یا عملی، آن را با ترازوی تفکر بسنجیم تا بدانیم آیا این رفتار صحیح است و عواقب آن را می‌پذیریم یا خیر؟  اگر بتوانیم این مسئولیت‌پذیری را درونی کنیم، ۸۰ درصد از امور زندگی به روال درست در می‌آیند و در نهایت، آرامش، سرلوحه و هدف غایی زندگی ما خواهد بود.

مرزبانان کشیک: همسفر نینا و مسافر نیما
تایپیست: همسفر نرگس رهجوی راهنما همسفر معصومه (لژیون ششم)
عکاس: همسفر فاطمه
ویرایش و ارسال: همسفر رباب رهجوی راهنما همسفر معصومه (لژیون چهارم) نگهبان سایت
همسفران نمایندگی صائب تبریزی