قضاوت؛ ابزاری برای شناخت خود، نه داوری دیگران

چهارمین جلسه از دورهجدهم کارگاه‌های آموزشی عمومی کنگره ۶۰ ویژه مسافران به نمایندگی اردبیل، به استادی راهنما مسافر طیب، نگهبانی  راهنما مسافر هادی و دبیری مسافر طاهر با دستور جلسه «قضاوت و جهالت» پنجشنبه ۱8 تیرماه ۱۴۰۵ راس ساعت ۱۷ شروع به کار کرد.

خلاصه سخنان استاد:

در ابتدای بحث باید بگویم که شاید اولین چیزی که از واژه «قضاوت» به ذهن می‌رسد، این باشد که باید از آن دوری کنیم؛ اما موضوع به این سادگی نیست. حتی در علم روان‌شناسی، به‌ویژه در شاخه روان‌شناسی شناختی، گفته می‌شود که قضاوت یکی از اصول بقاست. انسان برای تصمیم‌گیری در زندگی ناچار به قضاوت است. مسئله این نیست که قضاوت خوب است یا بد؛ بلکه مهم این است که این قضاوت به رشد من کمک می‌کند یا مانع حرکت و پیشرفت من می‌شود.

در کنگره ۶۰ نیز همین موضوع مطرح است. ما باید قضاوت کنیم، اما این قضاوت باید متوجه خودمان باشد، نه دیگران.

استاد امین در سی‌دی «قضاوت» این موضوع را به زیبایی تشریح می‌کنند. ایشان بیان می‌کنند که وقتی دیگران را قضاوت می‌کنیم، معمولاً این قضاوت با تجسس، غیبت و بدبینی همراه می‌شود. این رفتار مانند شلیک کردن به دیگران است؛ شاید در ظاهر آسیبی نبینیم، اما انرژی و حال خودمان را از دست می‌دهیم. به همین دلیل است که در کنگره تأکید می‌شود اگر قرار است قضاوتی انجام دهیم، بهتر است آن را درباره خودمان انجام دهیم.

البته در زندگی روزمره ناچار به قضاوت هستیم. به عنوان مثال، هنگام انتخاب همسر، شغل یا حتی تصمیم‌های روزانه باید قضاوت و ارزیابی کنیم. در کنگره نیز یک تازه‌وارد وقتی وارد شعبه می‌شود، محیط، نظم، رفتار اعضا و عملکرد کنگره را مشاهده می‌کند و بر اساس آن قضاوت می‌کند که آیا این مکان می‌تواند به او کمک کند یا خیر. اگر نتیجه این ارزیابی مثبت باشد، سفر خود را آغاز می‌کند.

اما تجربه شخصی من نشان داده است که قضاوت درباره دیگران یک تله است و بارها در این دام افتاده‌ام. گاهی فردی را می‌بینم که درمان شده، راهنما شده یا جایگاهی گرفته است و با خودم فکر می‌کنم که او همه چیز را می‌داند. استاد امین می‌فرمایند اگر انسان احساس کند از دیگران بالاتر است و دچار منیت شود، همان لحظه مسیر رشد او متوقف می‌شود؛ گویی اتصال او به منبع انرژی قطع می‌شود.

این موضوع را در زندگی شخصی خود نیز تجربه کرده‌ام. گاهی درباره اعضای خانواده یا اطرافیان قضاوت می‌کردم و تصورم این بود که می‌توانم آینده رفتار یا نتیجه کارهایشان را پیش‌بینی کنم. بعضی وقت‌ها اتفاقات مطابق تصورم پیش می‌رفت و همین باعث می‌شد احساس کنم تحلیل‌هایم همیشه درست است؛ در حالی که این احساس، نوعی فریب بود. به مرور انرژی زیادی صرف قضاوت دیگران می‌کردم و از دیدن ضعف‌ها و ایرادهای خودم غافل می‌شدم.

نتیجه این رفتار این بود که حال خودم بد می‌شد و حتی در ارتباط با دیگران نیز دچار مشکل می‌شدم. برای مثال، گاهی نمی‌توانستم تازه‌واردها را به خوبی جذب کنم؛ چون ذهنم بیشتر درگیر بررسی و قضاوت دیگران بود تا اصلاح خودم.

استاد امین نکته بسیار زیبایی را مطرح می‌کنند و می‌فرمایند که وظیفه نیروهای منفی این نیست که تاریکی‌های ما را از بین ببرند؛ بلکه تلاش می‌کنند کاری کنند که ما اصلاً تاریکی‌های خود را نبینیم. اگر من به عنوان راهنما یا حتی یک مسافر، عیب‌های خودم را نبینم، مسیر رشدم متوقف خواهد شد.

به نظر من، زمانی که انسان ایرادهای خودش را ببیند، نیمی از مسیر درمان و اصلاح را طی کرده است. به همین دلیل، بسیاری از مسافران زمانی که با صداقت می‌پذیرند مصرف‌کننده هستند و برای درمان نیاز به کمک دارند، راحت‌تر به نتیجه می‌رسند. اما کسانی که مشکل خود را قبول نمی‌کنند، معمولاً مسیر سخت‌تری خواهند داشت.

هدف این دستور جلسه نیز همین است که هر کدام از ما بخشی از حال خود را بهتر بشناسیم و ببینیم. در روان‌شناسی نیز گفته می‌شود که قضاوت انسان تحت تأثیر خلق‌وخو و حال او قرار دارد. وقتی حال خوبی ندارم یا با همسرم دچار اختلاف شده‌ام، احتمال اینکه قضاوت درستی داشته باشم بسیار کمتر است.

در فرهنگ ایرانی نیز بارها سفارش شده است که به زندگی دیگران کاری نداشته باشیم و بیشتر مراقب خودمان باشیم. ضرب‌المثل‌هایی مانند «کلاه خودت را قاضی کن» نیز دقیقاً همین مفهوم را بیان می‌کنند.

خود من قبلاً اگر خودرویی مقابل خانه‌مان پارک می‌کرد، سریع قضاوت می‌کردم، ناراحت می‌شدم و حتی اعتراض می‌کردم. اما امروز تا حد زیادی یاد گرفته‌ام که بسیاری از این مسائل اصلاً به من ارتباطی ندارد. البته هنوز هم گاهی دچار این اشتباه می‌شوم، اما تلاش می‌کنم آن را اصلاح کنم تا حال بهتری داشته باشم.

از اینکه به صحبت‌های بنده توجه کردید، صمیمانه سپاسگزارم.

تهیه و ارسال گزارش: مسافر یاشار مرزبان خبری