کتاب «عبور از منطقه ۶۰ درجه زیر صفر» اثر مهندس حسین دژاکام، یکی از آثار تأثیرگذار در زمینه شناخت و درمان اعتیاد در ایران است. این کتاب نخستین بار در اواسط بهمن ۱۳۷۵ منتشر شد و طی سالهای بعد بارها تجدید چاپ گردید که نشاندهنده استقبال گسترده مخاطبان از محتوای آن است. نویسنده در این اثر، تجربه شخصی خود از اعتیاد و فرایند درمان را با رویکردی آموزشی و تحلیلی بیان میکند. این کتاب در حدود ۳۲۰ صفحه منتشر شده و در حوزه علوم اجتماعی و مطالعات اعتیاد طبقهبندی میشود. مبنای اصلی کتاب بر این فرض استوار است که اعتیاد صرفاً یک انحراف اخلاقی یا ضعف اراده نیست، بلکه نوعی اختلال در سیستمهای بیوشیمیایی و روانی انسان به شمار میرود. مهندس دژاکام تلاش میکند نشان دهد که برای درمان پایدار اعتیاد باید ساختارهای جسمی، روانی و جهانبینی فرد به صورت همزمان مورد توجه قرار گیرند. یکی از مهمترین مفاهیم مطرحشده در کتاب، نظریه «سیستم ایکس» است.
سیستم ایکس؛ مجموع ناقل های عصبی، هورمونها، مدیاتورها ،غدد درون ریز و برون ریز بدن میباشند که در رسیدن فرد به تعادل نقش مهمی دارند، نویسنده معتقد است مصرف طولانیمدت مواد مخدر موجب اختلال در سیستم تولیدکننده مواد شبهافیونی طبیعی بدن میشود. بر اساس این دیدگاه، درمان موفق باید فرصت بازسازی تدریجی این سیستم را فراهم کند تا بدن بتواند عملکرد طبیعی خود را بازیابد. کتاب با استفاده از روایت زندگی شخصی نویسنده آغاز میشود. مهندس دژاکام، تجربه سالها مصرف مواد و شکست روشهای مختلف ترک را شرح میدهد و سپس به کشف راهکاری تدریجی برای درمان اشاره میکند. این روایت شخصی باعث شده است کتاب علاوه بر ارزش علمی، جنبه انگیزشی و آموزشی نیز داشته باشد. یکی از نوآوریهای کتاب، تأکید بر درمان تدریجی به جای ترک ناگهانی و سقوط آزاد است. نویسنده معتقد است قطع ناگهانی مصرف مواد در بسیاری از موارد موجب آسیبهای جسمی و روانی و افزایش احتمال بازگشت به مصرف میشود.
این دیدگاه بعدها مبنای شکلگیری روشDST در کنگره۶۰ قرار گرفت. در این اثر، مفهوم «سفر اول» و «سفر دوم» به عنوان مراحل درمان معرفی میشود. سفر اول شامل بازسازی جسم و کاهش تدریجی وابستگی است و سفر دوم به رشد شخصیتی، اصلاح نگرشها و ارتقای کیفیت زندگی اختصاص دارد. این تقسیمبندی نشان میدهد که درمان اعتیاد فراتر از قطع مصرف مواد است. از منظر روانشناسی، کتاب به اهمیت تغییر نگرش و جهانبینی فرد اشاره میکند. نویسنده معتقد است بسیاری از مشکلات رفتاری و گرایش به مصرف مواد ریشه در برداشتهای نادرست انسان از خود، جامعه و زندگی دارند. بنابراین آموزش و خودشناسی بخش مهمی از درمان محسوب میشود. یکی دیگر از مباحث مهم کتاب، نقش زمان در درمان است. مهندس دژاکام تأکید میکند که بازسازی سیستمهای آسیبدیده بدن فرایندی تدریجی است و نمیتوان انتظار داشت وابستگیای که طی سالها شکل گرفته در مدت کوتاهی از بین برود. این نگاه با یافتههای جدید علوم اعصاب، درباره انعطافپذیری مغز همخوانی نسبی دارد.
کتاب همچنین به نقش حمایت اجتماعی در بهبود افراد وابسته میپردازد. نویسنده معتقد است حضور در جمعهای آموزشی و درمانی، ایجاد حس تعلق و انتقال تجربه میان افراد، میتواند احتمال موفقیت درمان را افزایش دهد. این اصل بعدها در ساختار آموزشی کنگره۶۰ به شکل گسترده مورد استفاده قرار گرفت. از دیدگاه جامعهشناختی، «عبور از منطقه۶۰ درجه زیر صفر» تلاش میکند نگاه جامعه به افراد مبتلا به اعتیاد را تغییر دهد. کتاب بر این نکته تأکید دارد که مصرفکنندگان مواد مخدر بیمارانی هستند که نیازمند درمان قطعی اعتیاد و رسیدن به تعادل هستند، نه صرفاً افرادی که باید سرزنش شوند. منتقدان و پژوهشگران حوزه اعتیاد معتقدند بخشی از مفاهیم کتاب، بهویژه درباره بازسازی سیستمهای درونی بدن، نیازمند مطالعات دانشگاهی گستردهتر است.
با این حال، بسیاری از صاحبنظران نقش این اثر را در گسترش نگرش درمانمحور به اعتیاد و ایجاد انگیزه در افراد در حال بهبودی قابل توجه میدانند. در مجموع، کتاب «عبور از منطقه ۶۰ درجه زیر صفر» را میتوان تلفیقی از تجربه شخصی جناب مهندس دژاکام، آموزش، روانشناسی کاربردی و دیدگاههای درمانی دانست. این اثر نه تنها تاریخچه شکلگیری اندیشههای درمانی مهندس حسین دژاکام را بیان میکند، بلکه بهعنوان یکی از متون تأثیرگذار در ادبیات درمان اعتیاد در ایران شناخته میشود و همچنان مورد مطالعه پژوهشگران، درمانگران و افراد در مسیر بهبودی قرار دارد.
منابع: چهارده وادی، کتاب۶۰ درجه زیر صفر، کتاب چهارده مقاله، جزوه جهانبینی ۱، ۲
رابط خبری: همسفر مهناز رهجوی راهنما همسفر زینب عضو لژیون سردار
نویسنده: راهنما همسفر سکینه عضو لژیون سردار
ویرایش و ارسال: همسفر زهرا رهجوی راهنما همسفر سکینه عضو لژیون سردار (نگهبان سایت)
همسفران نمایندگی وحید
- تعداد بازدید از این مطلب :
143