یکی از مهمترین و بنیادیترین دستور جلسات جمعیت احیای انسانی کنگره۶۰ موضوع سیستم ایکس است. برای شناخت بهتر اعتیاد و درک عمیقتر فرایند درمان ابتدا باید بدانیم که بدن انسان چگونه فعالیت میکند و چه سازوکارهایی مسئول حفظ تعادل جسمی و روانی او هستند. انسان مجموعهای از سیستمهای پیچیده و هماهنگ است که هر کدام وظیفه مشخصی بر عهده دارند. سیستم عصبی، سیستم هورمونی و مجموعه مواد شیمیایی پیامرسان بدن، در کنار یکدیگر فعالیت میکنند تا شرایط لازم برای زندگی طبیعی فراهم شود. آقای مهندس حسین دژاکام با سالها تجربه، تحقیق و تفکر در زمینه اعتیاد و درمان آن، موضوعی را مطرح کردند که در آموزشهای جمعیت احیای انسانی کنگره۶۰ با نام سیستم ایکس شناخته میشود. این مفهوم به مجموعه سازوکارهای تولید، تنظیم و انتقال مواد طبیعی بدن اشاره دارد که در حالات جسمی، روانی، احساسی و رفتاری انسان نقش دارند.
سیستم ایکس را میتوان مجموعهای از سیستمهای تولیدکننده و تنظیمکننده مواد شیمیایی در بدن دانست. این مجموعه شامل سیستم عصبی، سیستم هورمونی و مواد شبه افیونی طبیعی بدن است. بدن انسان به طور طبیعی موادی مانند اندورفین، انکفالین، سروتونین، دوپامین و سایر انتقالدهندههای عصبی و هورمونها را تولید میکند. این مواد در تنظیم خواب، بیداری، احساس لذت، آرامش، انگیزه، تمرکز، کنترل درد و حالات هیجانی نقش دارند. به زبان ساده، بدن انسان کارخانهای بسیار پیشرفته است که مواد مورد نیاز خود را تولید میکند و برای حفظ تعادل، به فعالیت هماهنگ تمام بخشهای آن نیاز دارد. در اینجا مفهوم سیستم ایکس اهمیت پیدا میکند؛ زیرا به ما نشان میدهد که حال خوب انسان فقط به شرایط بیرونی وابسته نیست؛ بلکه عملکرد صحیح سیستمهای درونی نیز در آن نقش اساسی دارد.
یکی از مهمترین آموزشهای آقای مهندس حسین دژاکام این است که اعتیاد فقط وابستگی به یک ماده بیرونی نیست؛ بلکه مصرف طولانی مدت مواد مخدر میتواند عملکرد طبیعی سیستمهای بدن را نیز تغییر دهد. هنگامی که فرد بهصورت مداوم از مواد مخدر استفاده میکند، مغز و سیستم عصبی برای سازگاری با حضور این مواد تغییراتی را تجربه میکنند؛ در نتیجه عملکرد طبیعی مدارهای عصبی و سیستمهای تنظیمکننده بدن تحتتأثیر قرار میگیرد؛ به همین دلیل زمانی که فرد بهصورت ناگهانی مصرف مواد را قطع میکند ممکن است با مشکلاتی مانند بیخوابی، اضطراب، افسردگی، بیقراری، دردهای جسمی، کاهش انرژی و میل شدید به مصرف مجدد روبهرو شود. این موضوع نشان میدهد که برای درمان اعتیاد، صرفاً قطع مصرف کافی نیست؛ بلکه باید به بازسازی و تنظیم تدریجی عملکردهای جسمی و روانی نیز توجه کرد.
در کنگره۶۰ درمان بر سه ضلع جسم، روان و جهانبینی استوار است. جسم: جسم باید فرصت پیدا کند تا عملکرد طبیعی خود را بهتدریج بازیابی کند. تنظیم سیستمهای عصبی و هورمونی و بازگشت تعادل زیستی از موضوعات مهم این بخش است. روان: روان انسان با وضعیت جسمی، تجربیات زندگی و شرایط احساسی او ارتباط دارد. با بهبود جسم و دریافت آموزشهای مناسب، فرد میتواند آرامش، اعتمادبهنفس و تعادل بیشتری به دست آورد. جهانبینی: جهانبینی یعنی نوع نگاه و برداشت انسان از خودش، دیگران و جهان اطراف. فرد باید یاد بگیرد درست فکر کند، درست تصمیم بگیرد و مسئولیت رفتارهای خود را بپذیرد. این سه ضلع از یکدیگر جدا نیستند. اگر فقط به جسم توجه کنیم و روان و جهانبینی را نادیده بگیریم، درمان کامل نخواهد بود. همچنین آموزشهای روانی و جهانبینی بدون توجه به وضعیت جسم نمیتوانند تمام مشکلات ناشی از اعتیاد را برطرف کنند؛ بنابراین درمان واقعی زمانی شکل میگیرد که هر سه بخش بهصورت هماهنگ موردتوجه قرار گیرند.
آقای مهندس حسین دژاکام باتوجهبه تجربه شخصی و بررسی روشهای مختلف ترک اعتیاد متوجه شدند که قطع ناگهانی مواد نمیتواند بهتنهایی پاسخگوی تمام مشکلات جسمی و روانی فرد مصرفکننده باشد. ایشان با طراحی متد DST، روش درمان تدریجی را مطرح کردند. در این روش، کاهش مواد بر اساس برنامه مشخص، محاسبه و زمانبندی انجام میشود تا بدن فرصت کافی برای سازگاری با شرایط جدید داشته باشد. در پروتکل درمانی کنگره۶۰، فرایند درمان معمولاً حدود 11 ماه در نظر گرفته میشود و کاهش دارو در پلههای زمانی مشخص و تحتنظر راهنمای درمان انجام میگیرد. یکی از تشبیههای زیبای آقای مهندس، عبور یک اتومبیل از منطقهای با سرمای 60 درجه زیر صفر است. اگر اتومبیل در چنین شرایطی ناگهان خاموش شود ممکن است آسیب ببیند؛ اما اگر با حرکت مناسب و حسابشده از آن منطقه عبور کند، امکان رسیدن به شرایط مطلوب فراهم میشود. این مثال به ما میآموزد که بدن انسان نیز برای بازگشت به تعادل به زمان، فرصت و حرکت تدریجی نیاز دارد.
در کنار آموزشهای آقای مهندس حسین دژاکام، آموزشهای دکتر امین دژاکام نیز در شناخت بهتر انسان، ظرفیتهای درونی و ارتباط جسم و روان اهمیت زیادی دارد. در آموزشهای جهانبینی ایشان میتوان به این نکته توجه کرد که انسان مجموعهای از بخشهای مرتبط و بههمپیوسته است و برای رسیدن به تعادل باید هماهنگی میان این بخشها برقرار شود. اگر وجود انسان را به یک شهر تشبیه کنیم، این شهر دارای کارخانهها، مراکز تولید، مسیرهای ارتباطی و بخشهای مختلفی است که هرکدام وظیفهای دارند. در چنین شهری اگر کارخانهها درست کار نکنند یا ارتباط میان بخشها مختل شود، نظم و تعادل شهر به هم میریزد. وجود انسان نیز چنین وضعیتی دارد. زمانی که سیستمهای درونی بدن دچار اختلال میشوند، حالات روانی و رفتاری انسان نیز میتوانند تحتتأثیر قرار بگیرند.
یکی از پیامهای مهم آموزشهای جهانبینی، توجه به ظرفیت، شناخت و حرکت است. انسان برای تغییر شرایط خود باید ابتدا آگاهی پیدا کند، سپس تفکر کند و در نهایت آموختههایش را به عمل تبدیل نماید؛ به همین دلیل آموزشهای دکتر امین دژاکام را میتوان در کنار موضوع سیستم ایکس فرصتی برای شناخت بهتر شهر وجودی و اهمیت هماهنگی میان اجزای آن دانست. عملکرد سیستمهای عصبی و هورمونی بدن تحتتأثیر عوامل متعددی قرار دارد. از جمله این عوامل میتوان به مصرف مواد مخدر، استرسهای طولانیمدت، اختلال در خواب، تغذیه نامناسب، کمتحرکی، اضطراب، خشم و شرایط نامناسب محیطی اشاره کرد. همچنین نوع نگرش، کیفیت روابط اجتماعی و شرایط روانی انسان میتوانند بر سلامت عمومی و عملکرد سیستمهای بدن تأثیرگذار باشند؛ بنابراین برای حفظ تعادل باید به سبک زندگی، آرامش روانی، خواب مناسب، تغذیه و آموزش توجه داشته باشیم؛ البته هرکدام از این عوامل از مسیرهای متفاوتی بر بدن اثر میگذارند و نباید تمام مشکلات جسمی و روانی را به یک علت محدود کرد.
نکته قابلتوجه این است که موضوع ارتباط ساختارهای جسمی و روانی با درمان اعتیاد، در پژوهشهای دانشگاهی نیز مورد بررسی قرار گرفته است. یکی از پژوهشهای مهم در این زمینه مقالهای با عنوان: «Transformation in the Body Structures in Congress 60: Application of Grounded Theory in Addiction Treatment» است که در سال ۲۰۲۴ در مجله علمی Addiction and Health منتشر شده است. پژوهشگران در این مطالعه با استفاده از روش نظریه دادهبنیاد، مصاحبه با ۲۱ نفر، مشاهده و بررسی متون کنگره۶۰، به بررسی تغییرات ساختارهای جسمی در فرایند درمان پرداختند. این پژوهش به مفاهیمی مانند تغییرات ساختارهای بدن، نقش سیستم عصبی، جایگزینی مواد و روش درمان تدریجی DST پرداخته است. این مطالعه نشان میدهد که مدل آموزشی کنگره ۶۰ از ظرفیت لازم برای بررسی و پژوهش علمی برخوردار است؛ هرچند نتایج یک پژوهش کیفی بهتنهایی اثربخشی قطعی روش درمانی را برای همه افراد اثبات نمیکند.
پژوهش دیگری با عنوان: «Transformation in the Psyche in the Congress 60: A Qualitative Study of Changes in Treatment Outcomes in Substance Use Disorders» در سال ۲۰۲۵ در همین مجله منتشر شده است. در این پژوهش، ۲۶ نفر از افرادی که در کنگره۶۰ درمان شده بودند، مورد مصاحبه قرار گرفتند و تغییرات روانی و رفتاری آنان بررسی شد. نتایج پژوهش به این موضوع اشاره دارد که در نگاه کنگره۶۰، روان انسان حاصل تعامل ساختارهای جسمی و جهانبینی است و تغییر در این دو بخش میتواند در رفتار روزمره و کیفیت زندگی فرد نمایان شود. این دو پژوهش ازاینجهت اهمیت دارند که به بررسی ارتباط میان جسم، روان و جهانبینی در فرایند درمان اعتیاد پرداختهاند. همچنین در کتاب علمی: «Molecular Neuropharmacology: A Foundation for Clinical Neuroscience» نوشته نستـلر و همکاران، سازوکارهای عصبی و مولکولی مرتبط با عملکرد مغز، انتقالدهندههای عصبی و تغییرات ناشی از مصرف مواد مورد بررسی قرار گرفته است. این مباحث از نظر علمی به درک بهتر تغییرات عصبی در اعتیاد کمک میکنند و نشان میدهند که اعتیاد پدیدهای پیچیده است که باید از ابعاد مختلف موردمطالعه قرار گیرد.
در پایان میتوان گفت سیستم ایکس یکی از موضوعات بنیادی و ارزشمند در آموزشهای کنگره۶۰ است که به ما کمک میکند اعتیاد را عمیقتر بشناسیم. این دستور جلسه به ما میآموزد که بدن انسان دارای سیستمهای طبیعی و تواناییهای پیچیدهای است که برای حفظ تعادل به هماهنگی و زمان نیاز دارند. آموزشهای آقای مهندس حسین دژاکام به ما نشان میدهد که برای درمان اعتیاد باید به بازسازی تدریجی جسم و بازگشت تعادل توجه کنیم و آموزشهای دکتر امین دژاکام نیز اهمیت شناخت انسان، ظرفیتهای درونی و تغییر جهانبینی را برای ما روشن میکند.
از نگاه من یکی از زیباترین پیامهای این دستور جلسه این است که هیچ انسانی نباید خود را محکوم به ماندن در شرایط گذشته بداند؛ همانطور که سیستمهای درونی بدن برای رسیدن به تعادل به زمان و فرصت نیاز دارند، انسان نیز برای تغییر و رسیدن به آرامش باید صبور باشد، آموزش بگیرد و حرکت کند. ما در کنگره۶۰ یاد میگیریم که درمان تنها قطع مصرف مواد نیست؛ بلکه بازگشت تدریجی به تعادل، شناخت خویشتن، اصلاح نگرش و رسیدن به حال خوش است. به امید روزی که همه انسانها با شناخت بهتر جسم، روان و جهانبینی خود بتوانند مسیر تعادل، آرامش و رهایی را پیدا کنند. نکته طلایی «درمان واقعی زمانی اتفاق میافتد که جسم فرصت بازسازی پیدا کند، روان به تعادل برسد و جهانبینی انسان تغییر کند؛ زیرا رهایی فقط پایان مصرف نیست، آغاز یک زندگی تازه است.»
منابع:
منابع کنگره۶۰ (آثار مکتوب و فایلهای صوتی)
منابع علمی انگلیسی
. Rashidian, A., Karbalaei Nouri, A., Khankeh, H., & Rezaei, O. (2024). "Transformation in the Body Structures in Congress 60: Application of Grounded Theory in Addiction Treatment." Addiction and Health, 16(4), 269–278. https://doi.org/10.34172/ahj.1505
. Rashidian, A., Khankeh, H., Karbalaei Nouri, A., & Rezaei, O. (2025). "Transformation in the Psyche in the Congress 60: A Qualitative Study of Changes in Treatment Outcomes in Substance Use Disorders." Addiction and Health, 17. https://doi.org/10.34172/ahj.1574
. Dezhakam, H., & White, W. (2021). Innovations in Addiction Treatment and Recovery: The Story of Congress 60. Congress 60.
. Nestler, E. J., Hyman, S. E., Holtzman, D. M., & Malenka, R. C. (2015). Molecular Neuropharmacology: A Foundation for Clinical Neuroscience. McGraw-Hill Education.
. West, R., & Brown, J. (2013). Theory of Addiction. Wiley-Blackwell
.دو منبع پژوهشی مهم برای مطالعه و استناد:
مقاله علمی سیستمهای جسمی در کنگره ۶۰ – سال ۲۰۲۴
مقاله علمی تغییرات روان در کنگره ۶۰ – سال ۲۰۲۵
نویسنده: همسفر مریم رهجوی راهنما همسفر فریبا (لژیون اول)
رابط خبری: همسفر الهام رهجوی راهنما همسفر فریبا (لژیون اول)
عکاس و ارسال: همسفر پریسا رهجوی راهنما همسفر فریبا (لژیون اول) نگهبان سایت
همسفران نمایندگی هشتگرد کرج
- تعداد بازدید از این مطلب :
785