درمان قطع مصرف نیست، بازگرداندن تعادل است

صورت مسئله اعتیاد از دیدگاه کنگره۶۰
علم پیچیده نیست؛ هر چیزی کلیدی دارد...

اعتیاد سال‌ها به‌عنوان مشکلی اخلاقی، رفتاری یا صرفاً مصرف یک ماده مخدر دیده می‌شد و راه‌حل آن نیز بیشتر در قطع مصرف خلاصه می‌شد؛ اما کنگره۶۰ با نگاهی متفاوت، ابتدا تلاش کرد صورت مسئله اعتیاد را درست تعریف کند. مهندس حسین دژاکام بنیان کنگره۶۰ در کتاب چهارده مقاله بیان می‌کنند که شایسته است روش درمان بیماری مصرف کنندگان بر مبنای صورت مسئله اعتیاد درمان گردد، چون وقتی صورت مسئله درست شناخته نشود، راه‌حل نیز نمی‌تواند کامل باشد.

در نگاه کنگره۶۰، اعتیاد فقط مصرف یک ماده نیست، بلکه در اثر مصرف طولانی‌مدت، جسم، روان و جهان‌بینی انسان دچار تغییر و تخریب می‌شوند. یکی از مهم‌ترین قسمت‌های این نگاه، توجه به چیزی است که کنگره۶۰ از آن با عنوان سیستم X یاد می‌کند. سیستم X در آموزش‌های کنگره۶۰ به مجموعه‌ای از سیستم‌های تولیدکننده و تنظیم‌کننده مواد شیمیایی طبیعی بدن مربوط می‌شود؛ موادی که در تعادل جسم و روان انسان نقش دارند. به زبان ساده، بدن انسان خودش مواد و پیام‌رسان‌هایی دارد که برای تنظیم خواب، آرامش، درد، خلق و بسیاری از عملکردهای طبیعی بدن لازم هستند.

مهندس حسین دژاکام در سی دی صورت مسئله اعتیاد بیان میکنند که خیلی از بیماریها مثل صرع،  بیماری‌های گوارشی در اثر بهم خوردن تعادل این سیستم بیوشیمی در بدن بوجود می‌آیند. بنابراین وقتی مصرف مواد مخدر برای مدت طولانی ادامه پیدا می‌کند، این سیستم طبیعی بدن به‌تدریج تحت تأثیر قرار می‌گیرد. و این‌جا یکی از مهم‌ترین مفاهیم مطرح‌شده در کنگره۶۰ یعنی جایگزینی مزمن خودش را نشان می‌دهد.

در نگاه کنگره۶۰، مسئله اصلی اعتیاد این نیست که یک ماده سمی وارد بدن شده و فقط باید آن را خارج کرد؛ بلکه مصرف طولانی‌ مدت باعث می‌شود مواد بیرونی به‌تدریج جای بخشی از مواد و عملکردهای طبیعی بدن را می‌گیرند. این جایگزینی یک‌باره اتفاق نمی‌افتد؛ به‌صورت تدریجی و در طول زمان شکل می‌گیرد. بدن نیز به مرور خود را با این شرایط جدید تطبیق می‌دهد. به همین دلیل، وقتی ماده ناگهان قطع می‌شود، بدن نمی‌تواند در چند روز تمام آنچه را که در طول سال‌ها تغییر کرده، دوباره به حالت طبیعی برگرداند. این‌جاست که تفاوت نگاه کنگره۶۰ با مفهوم سم‌زدایی اهمیت پیدا می‌کند.

اگر مسئله را فقط مسمومیت بدانیم، طبیعی است که فکر کنیم باید سم را هرچه سریع‌تر از بدن خارج کنیم؛ اما در نگاه کنگره۶۰، ماده مخدر به‌خودی‌ خود سم تلقی نمی‌شود و اعتیاد نیز مسمومیت مزمن نیست؛ بلکه یک جایگزینی مزمن است. برای مثال، تریاک در نگاه کنگره۶۰ یک ماده دارویی با ترکیبات مختلف است که می‌تواند در صورت مصرف نادرست و خارج از درمان، آسیب‌زا باشد؛ اما مسئله اعتیاد را نمی‌توان صرفاً با عنوان وجود سم در بدن توضیح داد. پس اگر اعتیاد نتیجه یک جایگزینی تدریجی باشد، درمان نیز باید فرصت بدهد که این جایگزینی تدریجاً برگردانده شود.

این‌جاست که روش DST و استفاده از داروی OT در کنگره۶۰ معنا پیدا می‌کند. شربت OT یا اپیوم تینکچر، در این روش به‌عنوان داروی درمانی و در مقدار مشخص مورد استفاده قرار می‌گیرد و سپس مقدار آن به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند. هدف این نیست که یک ماده را با ماده دیگری برای همیشه عوض کنیم؛ هدف این است که بدن در طول زمان فرصت پیدا کند دوباره عملکردهای طبیعی خودش را به دست آورد. در واقع، همان‌طور که جایگزینی به‌تدریج اتفاق افتاده، بازسازی و برگشت نیز باید تدریجی باشد.

این نکته یکی از تفاوت‌های اساسی میان نگاه کنگره۶۰ و روش‌هایی است که فقط به قطع سریع مصرف توجه دارند. وقتی سیستم X در اثر سال‌ها مصرف از تعادل خارج شده است، نمی‌توان انتظار داشت با چند روز قطع مصرف، همه چیز به حالت طبیعی برگردد. سیستم X نیازمند زمان است تا دوباره به تعادل برسد. به همین دلیل، زمان در درمان اعتیاد فقط یک عدد یا مدت انتظار نیست؛ خودِ زمان بخشی از درمان است.

این مفهوم را می‌توان با تصویری از کتاب عبور از منطقه ۶۰ درجه زیر صفر بهتر درک کرد. حرکت در یک جاده یخ‌زده با عجله و سرعت زیاد می‌تواند کنترل وسیله را از بین ببرد. حرکت باید آرام، حساب‌شده و پیوسته باشد. در درمان اعتیاد نیز فرد باید مسیری را طی کند که در آن بدن فرصت سازگاری و بازسازی داشته باشد. درختی که سال‌ها آسیب دیده ممکن است فرسوده به نظر برسد، اما تا زمانی که ریشه آن زنده است، امکان جوانه‌زدن و رویش دوباره وجود دارد.

انسان گرفتار اعتیاد نیز فقط تخریب‌های گذشته‌اش نیست. در وجود او هنوز توانایی بازسازی، یادگیری و رشد وجود دارد. بنابراین شناخت صورت مسئله باعث می‌شود به جای این‌که فقط به دنبال حذف ماده باشیم، به دنبال بازسازی انسان باشیم. در این نگاه، جسم، روان و جهان‌بینی از یکدیگر جدا نیستند. جسم باید فرصت بازسازی پیدا کند، روان باید آرام‌ آرام به‌تعادل برسد و جهان‌بینی نیز با آموزش و تجربه تغییر کند.

یکی از نکات مهم در این دیدگاه این است که همه افراد مصرف‌کننده شرایط یکسانی ندارند. مدت مصرف، نوع ماده، مقدار مصرف و شرایط جسمی و روانی افراد متفاوت است؛ بنابراین درمان نیز نمی‌تواند برای همه یکسان و شتاب‌زده باشد. کنگره۶۰ تلاش کرده است با مطرح کردن این نگاه، اعتیاد را از یک مسئله سطحی و ساده خارج کند و آن را به‌عنوان مسئله‌ای مربوط به جسم، روان و جهان‌بینی مورد بررسی قرار دهد. در این میان، سیستم X یکی از کلیدهای فهم صورت مسئله اعتیاد در نگاه کنگره۶۰ است.

وقتی بفهمیم بدن انسان یک سیستم طبیعی برای ایجاد تعادل دارد و مصرف طولانی‌مدت مواد می‌تواند این سیستم را به‌تدریج تحت تأثیر قرار دهد، مفهوم درمان تدریجی بهتر قابل درک می‌شود. در واقع، اعتیاد با یک جایگزینی تدریجی شکل گرفته و درمان نیز باید فرصت بازگشت تدریجی را فراهم کند. پس درمان فقط قطع مصرف نیست؛ بازگرداندن تعادل است. فقط سم‌زدایی نیست؛ بازسازی است و فقط کنار گذاشتن ماده نیست؛ برگرداندن توانایی‌های طبیعی جسم و روان است.

شاید یکی از زیباترین قسمت‌های این نگاه همین باشد که انسان را با گذشته و تخریب‌هایش تمام‌شده نمی‌داند همان‌طور که بعد از یک زمستان سخت، امکان رویش دوباره وجود دارد، انسان نیز می‌تواند قدم‌به‌قدم از شرایط سخت عبور کند. عبور از منطقه ۶۰ درجه زیر صفر برای من یادآور همین مسیر است؛ مسیری که قرار نیست با عجله طی شود. باید حرکت کرد، اما آرام و پیوسته. باید صبر کرد، چون چیزی که در طول سال‌ها تخریب و جایگزین شده، برای بازسازی نیز به زمان نیاز دارد.

در نهایت، صورت مسئله اعتیاد در نگاه کنگره۶۰، فقط ماده‌ای نیست که باید از بدن خارج شود. مسئله، تغییراتی است که در طول زمان در جسم، روان و جهان‌بینی انسان اتفاق افتاده است. و در این میان، مفهوم سیستم X و جایگزینی مزمن کمک می‌کند بفهمیم چرا درمان اعتیاد نیازمند زمان، آموزش و حرکت تدریجی است. وقتی صورت مسئله درست فهمیده شود، راه درمان نیز شکل دیگری پیدا می‌کند؛ راهی که به جای عجله برای تمام کردن مسیر، به بازسازی و برگشت تدریجی تعادل اهمیت می‌دهد.    

منابع: ۱. حسین دژاکام، چهارده مقاله ۲. حسین دژاکام، عبور از منطقه ۶۰ درجه زیر صفر ۳.سایت کنگره۶۰. ۴سی‌دی صورت مسئله اعتیاد حسین دژاکام.

نویسنده: همسفرفرح رهجوی راهنماهمسفرسلیمه(لژیون اول)
ویراستار و رابط خبری:همسفرفاطمه رهجوی راهنما همسفرسلیمه(لژیون اول)
ارسال:همسفرفاطمه رهجوی راهنما همسفرسلیمه(لژیون اول)نگهبان‌سایت
همسفران نمایندگی رفسنجان