در مسیر رشد، مسئولیت‌پذیری نقش بسیار مهمی دارد

دستور جلسه «از فرمانبرداری تا فرماندهی» یکی از موضوعات مهم و کاربردی در مسیر درمان و آموزش در کنگره۶۰ است. این موضوع در نگاه اول شاید فقط درباره اطاعت کردن و دستور دادن باشد؛ اما در حقیقت مفهومی عمیق‌تر دارد و به چگونگی رشد انسان، آموزش‌پذیری، مسئولیت‌پذیری و رسیدن به جایگاهی می‌پردازد که فرد بتواند ابتدا خودش را مدیریت کند و سپس در جایگاه خدمت و فرماندهی قرار بگیرد. برای رسیدن به فرماندهی واقعی، اولین مرحله فرمانبرداری صحیح است. انسان تا زمانی که آموزش ندیده و قوانین و اصول را نمی‌شناسد نمی‌تواند انتظار داشته باشد که دیگران از او فرمانبرداری کنند. کسی که می‌خواهد در جایگاه بالاتری قرار بگیرد، ابتدا باید یاد بگیرد که چگونه از قوانین، اصول و آموزش‌های صحیح پیروی کند. فرمانبرداری به معنای بی‌ارادگی یا از دست دادن اختیار نیست؛ بلکه در مسیر درست به معنای پذیرفتن آموزش و عمل کردن به آن است.

در کنگره۶۰ فرد برای رسیدن به تعادل و رهایی باید از یکسری اصول و برنامه مشخص پیروی کند. ممکن است در ابتدای مسیر، بسیاری از مطالب برای فرد قابل درک نباشد یا حتی با باورهای گذشته او تفاوت داشته باشد؛ اما اگر فرد آموزش‌پذیر باشد و با اعتماد و تفکر حرکت کند، به‌تدریج نتیجه آموزش‌ها را در زندگی خود مشاهده خواهد کرد؛ بنابراین فرمانبرداری در این مرحله پلی است برای رسیدن به آگاهی و شناخت. فرمانبرداری بدون تفکر، اطاعت کورکورانه است؛ اما فرمانبرداری آگاهانه، بخشی از فرآیند آموزش و رشد است. فرد باید بداند از چه کسی، برای چه هدفی و در چه مسیری فرمان می‌برد. وقتی قوانین بر پایه عقل، تجربه و حقیقت باشند، عمل کردن به آن‌ها می‌تواند انسان را از سردرگمی خارج کند و به سمت نظم و تعادل هدایت نماید.

یکی از مهم‌ترین نکات این دستور جلسه این است که انسان ابتدا باید فرماندهی خودش را به دست بگیرد. اگر فرد نتواند افکار، احساسات، گفتار و رفتار خود را مدیریت کند، چگونه می‌تواند مسئولیت دیگران یا یک جایگاه را بر عهده بگیرد؟ فرماندهی واقعی از درون انسان آغاز می‌شود. کسی که بر خشم، ترس، ناامیدی، تنبلی، عجله و خواسته‌های نادرست خود مسلط نیست، هنوز در مرحله‌ای قرار دارد که باید بیشتر آموزش ببیند. فرماندهی نفس به این معنا نیست که انسان هیچ خطایی نداشته باشد؛ بلکه به این معناست که فرد بتواند در برابر خواسته‌های خود تصمیم درست بگیرد. ممکن است در درون انسان خواسته‌های مختلفی وجود داشته باشد؛ اما انسان با آموزش و تفکر می‌تواند تشخیص دهد که کدام خواسته او را به سمت ارزش‌ها و کدام خواسته او را به سمت ضدارزش‌ها می‌برد. این همان نقطه‌ای است که فرماندهی واقعی شکل می‌گیرد.

در مسیر رشد، مسئولیت‌پذیری نقش بسیار مهمی دارد. فردی که همیشه دیگران را مقصر مشکلات خود می‌داند، هنوز فرماندهی زندگی خود را به دست نگرفته است. فرماندهی یعنی پذیرفتن مسئولیت انتخاب‌ها و عملکرد خود. وقتی انسان می‌پذیرد که بخشی از شرایط امروز او نتیجه تصمیم‌ها و رفتارهای گذشته خودش بوده است می‌تواند برای تغییر آینده نیز اقدام کند. از طرف دیگر فرماندهی به معنای سلطه بر دیگران نیست. فرمانده واقعی کسی نیست که با ترس، زور یا تحکم دیگران را مجبور به اطاعت کند. فرماندهی حقیقی از دانش، تجربه، عمل سالم، شخصیت و خدمت به وجود می‌آید. کسی که خودش در مسیر درست حرکت می‌کند می‌تواند الگوی دیگران باشد و دیگران نیز به دلیل اعتماد و شناخت، از او پیروی کنند.

در کنگره۶۰ جایگاه‌ها نیز می‌توانند میدان آزمایش همین موضوع باشند. هر جایگاهی که به انسان داده می‌شود، در حقیقت یک فرصت برای آموزش و خدمت است. اگر فرد در یک جایگاه کوچک نتواند وظایف خود را به‌درستی انجام دهد، رسیدن به جایگاه بزرگ‌تر مشکل خواهد بود؛ بنابراین رشد واقعی مرحله‌به‌مرحله اتفاق می‌افتد؛ انسان ابتدا یاد می‌گیرد، سپس عمل می‌کند، بعد تجربه به دست می‌آورد و در نهایت می‌تواند مسئولیت بیشتری را بر عهده بگیرد. در این مسیر، خدمت یکی از مهم‌ترین ابزارهای رشد است. خدمت کردن باعث می‌شود انسان از خودمحوری فاصله بگیرد و مسئولیت‌پذیری را تجربه کند. فردی که فقط به دنبال جایگاه و عنوان باشد ممکن است هنوز مفهوم فرماندهی را به‌درستی درک نکرده باشد؛ اما کسی که بدون توقع و برای کمک به دیگران خدمت می‌کند، به‌تدریج ظرفیت پذیرش مسئولیت‌های بزرگ‌تر را پیدا می‌کند.

فرماندهی واقعی زمانی ارزشمند است که فرد بتواند در کنار اقتدار، محبت، عدالت و عقلانیت را نیز حفظ کند. اگر اقتدار بدون محبت باشد، تبدیل به زورگویی می‌شود؛ اگر محبت بدون عدالت باشد، ممکن است به بی‌نظمی منجر شود و اگر تصمیم‌گیری بدون عقل باشد، نتیجه آن می‌تواند خسارت‌بار باشد؛ بنابراین فرماندهی متعادل نیازمند مجموعه‌ای از این ویژگی‌هاست. از طرفی کسی که در مسیر فرماندهی قرار می‌گیرد؛ باید همچنان فرمانبردار قوانین و اصول باقی بماند. رسیدن به جایگاه بالاتر به این معنا نیست که فرد دیگر نیازی به آموزش ندارد. برعکس هر چه مسئولیت بیشتر شود، نیاز انسان به آموزش و مراقبت از خود نیز بیشتر می‌شود. فرمانده واقعی کسی است که حتی در بالاترین جایگاه، خودش را بی‌نیاز از یادگیری نمی‌داند.

اگر به زندگی انسان نگاه کنیم، می‌بینیم که بسیاری از مشکلات ما از زمانی آغاز می‌شوند که می‌خواهیم بدون طی کردن مراحل لازم، مستقیماً به مرحله فرماندهی برسیم. دوست داریم دیگران حرف ما را گوش کنند؛ اما خودمان به توصیه‌های درست عمل نمی‌کنیم. انتظار نظم از دیگران داریم، اما زندگی خودمان بی‌نظم است. از دیگران مسئولیت‌پذیری می‌خواهیم، اما اشتباهات خودمان را نمی‌پذیریم. این تضادها نشان می‌دهد که فرماندهی بیرونی بدون فرماندهی درونی، پایدار نخواهد بود؛ بنابراین می‌توان گفت مسیر «از فرمانبرداری تا فرماندهی» یک مسیر تدریجی است. آموزش، فرمانبرداری، عمل، تجربه، مسئولیت‌پذیری، خدمت و در نهایت فرماندهی. هیچ‌کدام از این مراحل قابل حذف نیستند. هر مرحله زمینه را برای مرحله بعدی آماده می‌کند. در نهایت بزرگ‌ترین فرماندهی، فرماندهی بر خویشتن است. اگر انسان بتواند بر نفس خود، بر رفتار خود و بر تصمیم‌های خود مدیریت داشته باشد، آنگاه می‌تواند در خانواده، اجتماع و محیط کار نیز تأثیرگذار باشد. چنین فردی برای فرماندهی کردن نیازی به فریاد زدن یا تحمیل کردن ندارد؛ رفتار و عملکرد او به‌تنهایی می‌تواند برای دیگران پیام داشته باشد.

دستور جلسه «از فرمانبرداری تا فرماندهی» به ما یادآوری می‌کند که برای رسیدن به جایگاه‌های بزرگ باید از نقطه‌ای آغاز کنیم که شاید در ظاهر کوچک به نظر برسد؛ اما انسان ابتدا باید شاگرد خوبی باشد تا بتواند روزی معلم خوبی شود؛ ابتدا باید مسئولیت خودش را بپذیرد تا بتواند مسئولیت دیگران را بر عهده بگیرد و ابتدا باید فرماندهی درون خود را به دست آورد تا بتواند در بیرون فرماندهی سالم و سازنده داشته باشد؛ پس فرمانبرداری و فرماندهی در مقابل یکدیگر نیستند؛ بلکه دو مرحله از یک مسیر هستند. فرمانبرداری صحیح، زمینه فرماندهی صحیح را فراهم می‌کند و فرماندهی واقعی نیز بدون آموزش، تجربه و فرمانبرداری از اصول امکان‌پذیر نیست. این مسیر می‌تواند انسان را از بی‌نظمی و سردرگمی به سمت نظم، آگاهی، مسئولیت‌پذیری، خدمت و در نهایت تعالی هدایت کند.

نویسنده و رابط خبری: راهنمای ویلیام وایت همسفر زهرا
عکاس: همسفر صدیقه رهجوی راهنما همسفر زهرا (لژیون اول)
ویرایش و ارسال: راهنمای تازه‌واردین همسفر طیبه نگهبان سایت
همسفران نمایندگی کمال المک تهران