دانایی مؤثر یعنی توانایی زندگی‌کردن به شکلی آگاهانه و سازنده

انسان برای رسیدن به دانایی تنها به سواد خواندن و نوشتن نیازمند نیست. چه‌بسا انسان‌هایی که از سواد آکادمیک و تحصیلات رسمی برخوردار نیستند؛ اما به دلیل تجربه‌های ارزشمند زندگی‌ انسان‌هایی دانا، آگاه و فهیم هستند؛ چراکه بسیاری از مسائل را در مسیر زندگی تجربه کرده‌اند و از تجربیات خود برای آموزش و کمک به دیگران بهره برده‌اند.‌ برای این‌که انسان بتواند چیزی را به‌درستی بیاموزد، ابتدا باید قوانین بازی را فرا بگیرد. برای مثال، در بازی شطرنج فرد باید بداند هر مهره چگونه، چه زمانی و در چه مسیری حرکت می‌کند یا در فوتبال یک تیم از یازده نفر تشکیل شده است و هر فرد وظیفه و جایگاه مشخصی دارد؛ یکی دروازه‌بان است، دیگری مدافع و هرکدام در جایگاه خود مسئولیتی را بر عهده دارند.

زمانی که هر فرد وظیفه خود را به‌درستی انجام دهد، تیم می‌تواند برای رسیدن به نتیجه مطلوب تلاش کند. در مسیر رسیدن به دانایی و به‌خصوص دانایی مؤثر نیز انسان باید مراحل مشخصی را طی کند. یکی از اهداف نیروهای بازدارنده متوقف کردن فرآیند دانایی و جلوگیری از رشد انسان است. برای عبور از این موانع به مثلثی متشکل از تفکر، تجربه و آموزش نیاز داریم. نخست باید در مورد هر موضوعی تفکر کنیم. تفکر صحیح به ما کمک می‌کند تا درست و نادرست را تشخیص دهیم و مسیر مناسب را پیدا کنیم.

با انجام دادن و مواجه شدن با مسائل تجربه به دست می‌آوریم و در نهایت می‌توانیم از تجربیات خود برای آموزش و انتقال آگاهی به دیگران استفاده کنیم. البته لازم است این سه ضلع در جهت مثبت و سازنده قرار داشته باشند. در مسیر رسیدن به دانایی مؤثر نیروهای بازدارنده معمولاً سه بخش مهم وجود انسان را هدف قرار می‌دهند: تفکر، تجربه و آموزش. چیزی که مانع تفکر می‌شود، ترس است؛ زیرا ترس می‌تواند قدرت تفکر و تصمیم‌گیری انسان را تحت تأثیر قرار دهد. در مسیر تجربه، ناامیدی می‌تواند مانع حرکت انسان شود.

ناامیدی احساسی است که از غم، اندوه و ناتوانی در تحمل شرایط به وجود می‌آید و باعث می‌شود فرد از ادامه مسیر و تجربه کردن دست بکشد و آنچه مانع آموزش می‌شود، منیت است. منیت زمانی شکل می‌گیرد که انسان جایگاه و توانایی خود را بالاتر از آنچه واقعاً هست تصور کند و تصور کند که دیگر نیازی به یادگیری از دیگران ندارد. برای اینکه مثلث دانایی یعنی تفکر، تجربه و آموزش به شکل صحیح عمل کند، لازم است این سه ضلع تا حد امکان متعادل باشند؛ اگر یکی از این اضلاع بیش از دیگری رشد کند، این مثلث از حالت تعادل خارج می‌شود.

انسان باید با تفکر و آگاهی، نقاط ضعف خود را شناسایی و ضلع ضعیف‌تر را تقویت کند؛ اگر تنها در یک زمینه رشد کنیم و از دو بخش دیگر غافل شویم، نمی‌توانیم به دانایی کامل و مؤثر دست پیدا کنیم. دانایی زمانی ارزشمند و مؤثر است که بتواند در زندگی و در مواجهه با مشکلات به کمک انسان بیاید.‌ زمانی که انسان به دانایی مؤثر می‌رسد، اگر مشکلی برای خودش یا دیگران پیش بیاید، می‌تواند با استفاده از تفکر، تجربه و آموزش صحیح راه‌حل مناسبی پیدا کند. در چنین شرایطی، انسان به نوعی سواد واقعی برای زندگی دست پیدا کرده است؛ بنابراین سواد تنها درس خواندن و مدرک تحصیلی داشتن نیست.

سواد واقعی یعنی این‌که انسان بتواند با استفاده از تفکر، تجربه، آموزش و تحقیق، مسائل مختلف را بررسی کند و از میان آنها مسیر درست و سازنده را انتخاب نماید. ممکن است افرادی باشند که از سواد خواندن و نوشتن برخوردار نباشند، اما به کمک تجربه‌های زندگی و استفاده صحیح از تفکر، تجربه و آموزش شیوه درست زندگی کردن را آموخته باشند. وقتی انسان بسیاری از مسائل را با حس و تجربه درک می‌کند، به جهان‌بینی لازم دست پیدا می‌کند. در این مرحله انسان می‌تواند در روابط خود آگاهانه انتخاب کند و با افرادی معاشرت داشته باشد که دارای خواسته‌ها، اهداف و ارزش‌های مشترک با او هستند.

همان‌گونه که ذراتی با خواسته و ویژگی مشترک یکدیگر را جذب می‌کنند، انسان‌ها نیز بر اساس جهان‌بینی و خواسته‌های مشترک به سوی یکدیگر جذب می‌شوند. به قول معروف: «آب می‌گردد و گودال را پیدا می‌کند.» زمانی که انسان به تشخیص درست برسد، می‌تواند به دانایی مؤثر نزدیک شود. دانایی مؤثر یعنی توانایی زندگی کردن به شکلی آگاهانه و سازنده؛ یعنی دوری از ترس، ناامیدی، جهل و منیت و تلاش برای شناخت و دور شدن از ضدارزش‌ها. مجموعه این عوامل به انسان کمک می‌کند تا به جهان‌بینی صحیح دست پیدا کند، برای زندگی خود هدف و ساختار مناسبی ایجاد نماید و در مسیر رشد و توسعه حرکت کند.

انسانی که در مسیر دانایی مؤثر قرار می‌گیرد، می‌تواند در خانواده، جامعه و محیط کار ناخالصی‌ها و مسائل نادرست را بهتر تشخیص دهد، ظرفیت وجودی خود را افزایش دهد و از آلودگی‌ها و ضدارزش‌ها فاصله بگیرد. در پایان، امیدوارم منِ همسفر نیز بتوانم با فرمان‌برداری ، خدمت‌کردن ، دوری از منیت، غلبه بر ترس و اجتناب از ضدارزش‌ها ، قدم به قدم در مسیر دانایی موثر حرکت کنم و به سواد واقعی و لازم برای درست زندگی کردن دست پیدا کنم.

نویسنده: همسفر ناهید رهجوی راهنما همسفر فاطیما (لژیون یازدهم)
رابط خبری: همسفر خورشید رهجوی راهنما همسفر فاطیما (لژیون یازدهم)
ویرایش: همسفر مهناز رهجوی راهنما همسفر مریم (لژیون پانزدهم) دبیر اول سایت
ارسال: همسفر سمیه رهجوی راهنما همسفر مریم (لژیون پانزدهم‌) نگهبان سایت
همسفران نمایندگی کوروش آذرپور