خودشناسی؛ آینه‌ای برای شناخت خدا

در مورد «وادی چهارم» گفته شده است که در مسائل حیاتی، مسئولیت دادنِ کارها به خداوند، در واقع به معنای سلب مسئولیت از خویشتن است. دلیل این موضوع، عدم باور به خداوند یا بی‌نیازی از دعا و توکل نیست؛ بلکه مسئله اصلی این است که ما باید مرز میان خود و خداوند را مشخص کنیم؛ یعنی بدانیم چه مسئولیت‌هایی بر عهده ماست و چه مسئولیت‌هایی بر عهده خداوند است. شاید بپرسید: «مگر خداوند در برابر انسان مسئولیتی دارد؟» بله، خداوند در کتاب شریف خود یادآوری می‌کند که برای ما از آسمان‌ها آب فرستادیم و غذا را برایمان تأمین کردیم؛ پس خداوند نیز نسبت به ما مسئولیت دارد.

استاد می‌فرمایند اگر خود را بشناسیم، حتماً خداوند را نیز خواهیم شناخت. بنابراین، شناخت خود، پیش‌شرط شناخت خدا است. انسان دارای دو صور پنهان و آشکار است: صور آشکار که شامل مغز، کبد و فیزیولوژی بدن است، و صور پنهان که شامل روح، حس و عقل می‌باشد.

اگر بخواهیم به حس‌های باطنی نفوذ کنیم، باید به تزکیه و پالایش بپردازیم. انسان می‌تواند با تزکیه و دوری از ضد‌ارزش‌ها، به مراحل بالاتر برسد. در این صورت، حالت کشف و شهود حاصل می‌شود. برای مثال، هنگام خواب، پنج حس ظاهری از کار می‌افتند و پنج حس درونی شروع به فعالیت می‌کنند. در خواب، ما صحبت می‌کنیم و می‌شنویم. در بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی، زمانی که سیستم عصبی دچار اختلال می‌شود، آن‌ها فضا و مکان را از دست می‌دهند؛ مثلاً تصور می‌کنند افرادی قصد دارند آن‌ها را از کوه به پایین پرت کنند و در نتیجه، با جیغ و فریاد واکنش نشان می‌دهند، در حالی که این‌ها تنها یک خیال است.

استاد فرمودند: هنگام مرگ، فرشتگان می‌آیند و نفس ما را تحویل می‌گیرند. ما به تنهایی قبض روح نداریم؛ روح در مقابل جن است. روح نماد پاکی و نیکی است، اما «نفس» است که موجودیت را تعیین می‌کند و دارای خواسته‌های معقول و غیرمعقول است. برای درک بهتر، راننده یک ماشین را «نفس» در نظر بگیرید که می‌تواند تصمیم بگیرد از راه راست برود یا راه چپ.

بسیاری از انسان‌ها از مسئولیت فرار می‌کنند و دوست ندارند کارهای خود را شخصاً انجام دهند؛ مانند دانش‌آموزی که از نوشتن مشق‌هایش خودداری می‌کند و با بهانه‌ی مریضی یا سردرد، از انجام وظیفه می‌گریزد؛ یا همسری که در قبال خانواده مسئولیتی نمی‌پذیرد و کارهای خانه را انجام نمی‌دهد. برخی حتی با انجام دو رکعت نماز، ادای حق‌به‌جانب بودن را در می‌آورند، اما در واقعیت، تمام مسئولیت‌هایشان را به خدا واگذار کرده‌اند.

انسان‌ها همیشه تمایل دارند خود را از هر چیزی مبرا کنند و کارها را به دیگری واگذار کنند. هرچه دامنه جهل انسان بیشتر باشد، مسئولیت‌پذیری او کمتر می‌شود. عدم پذیرش مسئولیت، دلیل بارزی بر عدم دانایی و آگاهی است؛ حتی کسی که دچار خطا می‌شود، گاهی مسئولیت اشتباه خود را نیز نمی‌پذیرد و می‌خواهد آن را به گردن دیگری بیندازد.

نویسنده: همسفر اکرم رهجوی راهنما همسفر پریسا (لژیون اول)
رابط خبری: همسفر فهیمه رهجوی راهنما همسفر پریسا (لژیون اول)
بارگزاری: همسفر زهرا رهجوی راهنما همسفر زینب (لژیون سوم) نگهبان سایت
همسفران نمایندگی دلیجان