شناخت چارچوب اعتیاد

هر مسئله‌ای پیش از یافتن راه‌ حل، نیازمند شناخت صورت آن است. صورت مسئله، چارچوبی است که ما با تفکر از زوایای مختلف در پی حل آن بر می‌آییم و مسئله را تعریف می‌کنیم. اگر این چارچوب نادرست باشد، بهترین راه‌ حل‌ها نیز به نتیجه نمی‌رسند. اعتیاد نیز از این قاعده مستثنا نیست، زیرا؛ جمعیت احیای انسانی کنگره ۶۰ بر این باور است که تا زمانی که صورت مسئله اعتیاد به درستی شناخته نشود، درمان پایدار حاصل نمی‌شود.

مقاله‌ای که مهندس حسین دژاکام در نخستین کنگره سراسری پزشکی راهکارهای اعتیاد در سال ۱۳۷۸ ارائه دادند، اعتیاد را نه یک بیماری تک‌ بعدی، بلکه اختلالی سه وجهی دانست که جسم، روان و جهان‌بینی فرد را هم‌زمان درگیر می‌کند. نکته کلیدی اینجا است که حل صورت مسئله هر موضوع برای هر فردی، به آموزش جهان‌بینی او بستگی دارد. اگر جهان‌بینی فرد محدود و ناقص باشد، صورت مسئله برای او نیز ناقص تعریف می‌شود و درمانش ناکام می‌ماند. این موضوع تنها به اعتیاد محدود نمی‌شود؛ در کنگره، صورت مسئله بسیاری از بیماری‌ها مانند سیگار، اضافه وزن و موارد دیگر نیز کشف شده و مقالات آنها در محافل علمی پذیرفته شده است.

پژوهش حاضر بر پایه تجربه شخصی محقق ۱۷ سال مصرف تریاک مهندس دژاکام و سپس مطالعه روی گروهی از مصرف‌کنندگان بنا شده است. فرض بنیادین این بود که سیستم تولید مواد شبه‌افیونی بدن، پس از سال‌ها مصرف، دچار آسیب شده و نیازمند بازسازی تدریجی است. بر این اساس، مصرف مواد با کاهش پله‌ای در بازه ۱۱ ماه به صفر رسانده که نتایج قابل توجهی در درمان اعتیاد به چشم می‌خورد. زمانی‌ که شخص به طور دائم موادمخدر مصرف کند، سیستم بیوشیمیایی بدن که به‌طور طبیعی مواد شبه‌مخدری تولید می‌کنند، دچار اختلال می‌شود. مواد خارجی جای مواد درونی شده و در پی قطع ناگهانی، واکنش‌هایی بروز می‌کند که در ۲ دسته قابل مشاهده و نامرئی جای می‌گیرند.

علائم آشکار یا مرحله سم‌زدایی شامل عرق کردن، آبریزش بینی، عطسه‌های پیاپی، درد استخوانی در مچ پا و بازوها، پرش پا، گرفتگی عضلات و بی‌خوابی است. این علائم چند ساعت پس از آخرین مصرف آغاز و شدت آن به نوع ماده، مقدار و تعداد دفعات مصرف در طول ۲۴ ساعت بستگی دارد. در روش‌های رایج، همین مرحله را پایان درمان می‌پندارند؛ در حالی‌که از دیدگاه پژوهشی جمعیت احیای انسانی کنگره ۶۰، تنها سطح ظاهری مسئله پوشانده شده است.

مرحله دوم، یعنی عکس‌العمل‌های پنهان، اغلب نادیده گرفته می‌شود. این مرحله ناشی از اختلال در تولید مواد شبه‌افیونی بدن است و درمان آن حدود ۱۱ ماه به طول می‌انجامد. افرادی که این مرحله را تجربه کرده‌اند و با مشکلاتی چون اختلال خواب، پرش عضلانی، افزایش میل جنسی یا با ناتوانی جنسی، گریه‌های بی‌دلیل و بی‌میلی به زندگی روبه‌رو شدند. هیچ دارویی مناسب‌تر، قوی‌تر و کامل‌تر از خود تریاک برای درمان اعتیاد وجود ندارد. ۳ عامل اصلی، جسم، روان و جهان‌بینی در درمان موفق نقش دارند. این سه باید همزمان و موازی پیش بروند؛ اگر یکی ناقص بماند، درمان کامل نمی‌شود. برای نمونه اگر فردی در جهان‌بینی خود به پوچی برسد، حتی با حل جسم و روان، باز هم به اعتیاد کشیده می‌شود. جسم و روان هر یک در حدود ۱۱ ماه به تعادل می‌رسند؛ اما جهان‌بینی زمان متفاوتی دارد و به دیدگاه و نگرش فرد بستگی دارد.

طبق مقاله اول کتاب «چهارده مقاله» از مهندس حسین دژاکام ایشان فرمودند: «شایسته است در طرح درمان، مانند باتری اتومبیل عمل کنیم، با نیروی اولیه خود، موتور بزرگی را روشن  و کنار می‌رویم. باتری، موتور ساکن را روشن می‌کند و موتور پس از روشن شدن، باتری را شارژ می‌کند، بنابراین: با به وجود آوردن شرایط اولیه مناسب برای جسم، این خود شخص است که با خواسته درونی مجدد سیستم ایکس خود را راه‌اندازی و به درمان قطعی می‌رسد».

نکته بنیادین اینجا است که صورت مسئله هر فرد، بازتابی از جهان‌بینی او است. اگر فردی جهان را بی‌معنا و زندگی را پوچ بداند، صورت مسئله اعتیاد او نیز در همان چارچوب تعریف می‌شود. در مقابل، اگر فردی جهان را دارای معنا و خود را مسئول سرنوشت خویش بداند، صورت مسئله اعتیاد او به شکل دیگری تعریف می‌شود. بنابراین آموزش جهان‌بینی، پیش‌نیاز شناخت صورت مسئله اعتیاد است؛ تا زمانی که جهان‌بینی فرد اصلاح نشود حتی اگر مراحل درمانی را طی کند به تعادل لازم نخواهد رسید.

منابع: مقاله اول از کتاب چهارده مقاله و آموزش های دریافتی از حضور در کارگاه‌‌ها آموزشی کنگره ۶۰
نویسنده: راهنما همسفر مهین (لژیون هشتم)
عکاس: همسفر الهه رهجوی راهنما همسفر زهرا (لژیون ششم)  
ارسال : همسفر زهره رهجوی راهنما همسفر زهرا (لژیون ششم)، نگهبان‌سایت
همسفران نمایندگی ملاصدرا (نیک آباد)