هوش مصنوعی و فضای مجازی باید در خدمت انسان باشند، نه جایگزین تفکر او

جلسه اول از دوره هشتم کارگاه‌های آموزشی خصوصی مسافران کنگره۶۰ نمایندگی سیرجان به استادی راهنمای تازه‌واردین مسافر سعید، نگهبانی مسافر مصطفی و دبیری مسافر عباس با دستور جلسه «از سایت، فضای مجازی و هوش مصنوعی در کنگره۶۰ چگونه استفاده می‌کنم؟»  روز سه‌شنبه 31 شهریورماه ۱۴۰۵ ساعت ۱۷:۰۰ آغاز به‌کار کرد.

خلاصه سخنان استاد:
دستور جلسه این هفته در مورد سایت، فضای مجازی و هوش مصنوعی است. موضوع دستور جلسه این نیست که سایت، فضای مجازی یا هوش مصنوعی خوب هستند یا بد؛ بلکه سؤال اصلی این است که من چگونه از آن‌ها استفاده می‌کنم؟ به نظر من، این ابزارها مانند یک وسیله نقلیه هستند. اگر مقصد خود را بدانم، قوانین را رعایت کنم و کنترل وسیله را در اختیار داشته باشم، می‌تواند مرا سریع‌تر به مقصد برساند؛ اما اگر کنترل آن را از دست بدهم، همان وسیله می‌تواند به من آسیب بزند.

فضای مجازی، سایت و هوش مصنوعی هم می‌توانند باعث سرعت کار ما شوند، اما همین سرعت اگر درست مدیریت نشود، ممکن است باعث شود زودتر از مسیر اصلی خود خارج شویم. برای مثال، ممکن است تصمیم بگیرم وارد سایتی شوم و فقط پنج دقیقه مطلبی را مطالعه کنم و سپس خارج شوم، اما الگوریتم‌های مختلف می‌توانند توجه من را به مطالب دیگری جلب کنند و بخش زیادی از وقت من را بگیرند. در این شرایط، دیگر من نیستم که آن را مدیریت می‌کنم، بلکه فضای مجازی است که وقت و توجه من را مدیریت می‌کند.

سایت کنگره۶۰ مانند یک کتابخانه  پر محتوا و همیشه در دسترس است. من می‌توانم از تجربه انسان‌هایی استفاده کنم که سال‌ها آن مسیر را طی کرده‌اند. اگر این تجربیات در اختیار من نباشد، ممکن است خودم سال‌ها زمان صرف کنم تا همان مسائل را تجربه کنم. یکی از ارزشمندترین دارایی‌های انسان، زمان و عمر اوست؛ بنابراین اگر زمان خود را صرف گشت‌وگذار بی‌هدف در اینترنت و فضای مجازی یا استفاده بی‌فایده از هوش مصنوعی کنم، در واقع فقط اینترنت مصرف نکرده‌ام، بلکه بخشی از عمر خود را بدون نتیجه از دست داده‌ام.

البته موضوع فقط مطالعه کردن نیست مهم این است که بتوانم دانشی را که از مطالعه و تجربه دیگران به دست می‌آورم، در زندگی خودم به کار ببرم. ممکن است درباره صبر یا مسئولیت‌پذیری مطالب زیادی بخوانم و تجربه دیگران را مطالعه کنم، اما اگر این آموزش نتواند در رفتار من تغییری ایجاد کند، فایده چندانی نخواهد داشت. اگر درباره مسئولیت‌پذیری مطالعه کنم ولی مسئولیت کارهای خودم را به گردن دیگران بیندازم، یا درباره صبر بخوانم ولی در زمان مشکلات و سختی‌ها صبر نداشته باشم، این آموزش هنوز در زندگی من به مرحله عمل نرسیده است. از طرف دیگر، وقتی دائماً وارد سایت، فضای مجازی یا ابزارهای مختلف می‌شویم و پشت سر هم اطلاعات دریافت می‌کنیم، ممکن است ذهن فرصت کافی برای پردازش این اطلاعات نداشته باشد. دریافت مداوم اطلاعات، بدون فرصت برای تفکر و پردازش، می‌تواند برای انسان آسیب‌زا باشد.

در مورد هوش مصنوعی نیز اعتقاد دارم که می‌تواند ابزار بسیار مفیدی برای یادگیری، گرفتن ایده، پیدا کردن اطلاعات و کمک به حل مسائل باشد؛ اما نباید جای تفکر، تجربه و تصمیم‌گیری انسان را بگیرد. اگر برای هر مسئله کوچک و بزرگی بدون فکر کردن به سراغ هوش مصنوعی برویم، ممکن است به‌تدریج فرصت تفکر و پرورش توانایی‌های ذهنی خود را از دست بدهیم.

یکی دیگر از نکات مهم، وابستگی به این ابزارهاست. اگر برای هر مسئله کوچک و هر تصمیمی سریع به سراغ اینترنت یا هوش مصنوعی برویم، به‌تدریج فرصت تفکر کردن را از خودمان می‌گیریم. ذهن انسان هم مانند یک عضله است؛ اگر از آن استفاده نکنیم، توانایی آن کاهش پیدا می‌کند. بنابراین باید از این ابزارها به شکلی استفاده کنیم که به رشد و حل مسائل ما کمک کنند، نه اینکه جای تفکر ما را بگیرند.

بنابراین، به نظر من مهم‌ترین مسئله، نوع استفاده ما از این ابزارهاست. باید تلاش کنیم سایت، فضای مجازی و هوش مصنوعی در خدمت رشد و آموزش ما باشند، نه اینکه ما وابسته و تحت تأثیر آن‌ها قرار بگیریم. در پایان، آرزو و تلاش من این است که از این امکانات و فناوری‌ها به شکلی استفاده کنم که انسان بهتری باشم، نه فقط انسان مجهزتری.

عکاس: مسافر ناصر
تایپیست: مسافر محسن
ارسال: مسافر حمید