مصاحبه اختصاصي مجله همشهري با مهندس حسين دژاکام

***این مصاحبه مربوط به آبان ماه سال 1390 می‌باشد***

مصاحبه اختصاصی مجله همشهری «سرنخ» با مهندس حسین دژاکام

روزنامه همشهری:
این روزها تعداد کسانی که می‌خواهند با روش‌های غیرمعمول اعتیاد را درمان کنند، بسیار زیاد شده است. نظر شما در این باره چیست؟

مهندس دژاکام:
وقتی مسئله‌ای به‌صورت مجهول درمی‌آید و برای مردم شکافته نشده و صورت مسئله آن روشن نیست، طبیعتاً بازار سوءاستفاده به روش‌های مختلف هم داغ می‌شود. انگار معتادان بین دو اهرم قرار گرفته‌اند؛ یک طرف بازار قاچاق است که پولشان را می‌گیرد و مواد مخدر ناخالص به آنها می‌دهد، یا کم‌فروشی می‌کند و هزار و یک جور بدبختی برایشان به وجود می‌آورد. از طرف دیگر، وقتی می‌خواهند از قاچاقچیان دور شوند، در دام روش‌های مختلف افراد سودجو می‌افتند؛ روش‌هایی مانند شلاق‌درمانی، کتک‌درمانی، دعادرمانی و ماهواره‌درمانی، با تبلیغاتی که مرتب می‌شود و مردم را به بدبختی می‌کشاند.

در حقیقت، معتادان به‌گونه‌ای شده‌اند که در برخی موارد از مار غاشیه به عقرب جراره پناه می‌برند. دلیل این امر هم فقط به خاطر عدم آگاهی است و اینکه صورت مسئله اعتیاد، حتی توسط متخصصان، شکافته نشده است.

روزنامه همشهری:
یعنی به نظر شما مصرف‌کنندگان به سمت روش‌هایی می‌روند که ظاهری فریبنده دارند؟

مهندس دژاکام:
بله، ولی باید علت را پیدا کرد که چرا به این روش‌ها گرایش دارند. آنها وقتی بدانند فقط درمان جسمی اعتیاد به هر ماده مخدر، یک سال زمان می‌برد، هیچ‌وقت فریب تبلیغات ترک‌های یک‌هفته‌ای را نمی‌خورند. فریب ماهواره‌ها را نمی‌خورند که تبلیغ قرص‌های سناتور و ابوعلی‌سینا و... را می‌کنند و از دو لغت فرنگی هم استفاده می‌کنند، ولی به‌جای درمان، وضعیت معتاد را بدتر می‌کنند.

سودجویان تا حدی پیش رفته‌اند که حتی گاهی مسائل مذهبی و بزرگان مذهبی را هم وسیله خودشان برای سوءاستفاده قرار می‌دهند.

روزنامه همشهری:
چطور؟

مهندس دژاکام:
به نام بزرگان دینی که برای همه ما بسیار عزیز هستند و به آنها احترام می‌گذاریم، آمده‌اند به‌اصطلاح یک روش درمان اعتیاد راه انداخته‌اند که همه را جمع می‌کنند و از هر نفر ۵۰ هزار تومان می‌گیرند. یک شب جمعه آنها را در مکانی جمع می‌کنند و به هرکدام یک قرص اکستازی هم می‌دهند که از حالت طبیعی خارج شوند و بعد تلقین می‌کنند که ائمه شما را شفا داده‌اند و قسمشان می‌دهند که دیگر مواد مصرف نکنند. صبح هم رهایشان می‌کنند.

خیلی از کسانی که گرفتار این روش شده‌اند، کارشان به بیمارستان و تیمارستان کشیده شده، چون تحمل هیجان ناشی از قرص اکستازی را نداشته‌اند و به آنها شوک وارد شده است.

روزنامه همشهری:
درباره روش‌های دیگر هم توضیح می‌دهید؟

مهندس دژاکام:
یک روش غیر اصولی دیگر هم ترک اعتیاد توسط عطاری‌هاست که می‌گویند قرص‌های ما گیاهی است. اول باید این نکته مشخص شود که فقط داروهای شیمیایی مضر نیستند؛ خیلی از داروهای گیاهی هستند که از داروهای شیمیایی خطرناک‌ترند. حتی خود تریاک، حشیش، کوکائین و قارچ توهم‌زای LSD هم گیاهی هستند.

دوم اینکه برخی عطاری‌ها یاد گرفته‌اند که قرص‌هایی مانند دیفنوکسیلات، ترامادول، دیازپام، لورازپام و... را پودر کنند، کمی هم ادویه بزنند تا بوی آنها از بین برود و داخل کپسول کنند و به‌عنوان قرص ترک اعتیاد یا روش‌های ترک اعتیاد ماهواره‌ای تبلیغ کنند.

در این تبلیغات که از شبکه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور پخش می‌شود، یک شماره تلفن اعتباری می‌دهند و معتادان زنگ می‌زنند و سفارش می‌دهند و آنها هم با یک موتور می‌آیند جلوی خانه‌شان، پول را می‌گیرند و قرص را تحویل می‌دهند.

باید بگویم که اعتیاد به این قرص‌ها بسیار خطرناک‌تر از اعتیاد به هروئین و تریاک است و عوارضی چون ازکارافتادگی کلیه‌ها و اختلال در سیستم گوارشی را نیز به همراه دارد. ولی من یک جمله بگویم و این بحث را تمام کنم؛ اینکه تاکنون بشر نتوانسته هیچ داروی شیمیایی و گیاهی، اعم از داروهای مسکن، ضدافسردگی و خواب‌آور، بسازد که اعتیاد نداشته باشد.

روزنامه همشهری:
کمی هم در مورد روش ابداعی خودتان در کنگره ۶۰ بگویید.

مهندس دژاکام:
کنگره ۶۰ از سال ۱۳۷۸ تئوری‌ای را مطرح کرد که تاکنون ۱۰ سال است در بوته آزمایش قرار گرفته و نتایج درخشانی داشته است. نگاهی که کنگره ۶۰ به اعتیاد دارد، در دنیا منحصربه‌فرد است.

در مرحله اول، کنگره ۶۰ اعتیاد را مسمومیت نمی‌داند؛ برخلاف جهان پزشکی که اعتیاد را مسمومیت، مواد مخدر را سم و عملیات درمانی را سم‌زدایی می‌داند. به عقیده ما، اعتیاد جایگزینی در سه قسمت جسم، روان و جهان‌بینی است.

مسائل جسمی و روحی ـ روانی مانند خواب و مسائل زناشویی، براساس وجود یک‌سری مواد شیمیایی در مغز است که به آن نوروترانسمیتر یا ناقل‌های عصبی می‌گویند که کنگره ۶۰ این مجموعه را به نام «سیستم X» می‌شناسد. تمام ناراحتی‌های جسمی و روانی بدن تحت نظر سیستم X است.

اما مواد مخدر و الکل در سیستم X بدن اختلال ایجاد می‌کنند و آنتی X می‌شوند. وقتی شخص برای مدت طولانی از آنتی X استفاده کند، آرام‌آرام جای سیستم X گرفته می‌شود.

مثلاً دوپامین یک ماده نشاط‌آور است که اگر مقدارش در بدن متناسب باشد، شخص حالش خوب است؛ اگر بالا برود، اسکیزوفرنی و توهم می‌گیرد و اگر پایین باشد، پارکینسون می‌گیرد.

حالا مصرف شیشه یا آیس، دوپامین بدن را بالا می‌برد که علائم فرد معتاد است و وقتی موادش را قطع کند، اختلالات دارویی در او هویدا می‌شود. بنابراین کنگره ۶۰ معتقد است که مواد مخدر جایگزین قسمت‌هایی از سیستم X شده که وقتی فرد مواد مخدر را قطع می‌کند، دچار اختلال می‌شود. پس کنگره ۶۰ می‌گوید خارج کردن مواد از بدن اثری در درمان ندارد.

روزنامه همشهری:
پس چه کار باید کرد؟

مهندس دژاکام:
شهری را در نظر بگیرید که ۱۰ سال بمباران شده و تمام تأسیسات زیربنایی آن از بین رفته است. حالا بمباران قطع شده و ترکش‌های بمب را از شهر خارج کرده‌اند. آیا شهر درست شده است؟ خیر.

معتاد هم با بمب مواد مخدر تمام بدن و اعصاب و مغزش را تخریب کرده و با قطع مواد مخدر، هرچه ترکش هم بوده از بدنش خارج شده، ولی هنوز سالم نیست.

بنابراین باید گفت که خارج کردن مواد مخدر از بدن بیمار، نه‌تنها هیچ تأثیری ندارد، بلکه اثر مخرب‌تری هم دارد؛ چرا که به بدن شوک وارد می‌شود. پس مشخص می‌شود که اعتیاد، خارج کردن ناگهانی مواد مخدر از بدن نیست، بلکه ترمیم سیستم X است که دست‌کم یک سال زمان نیاز دارد و باید برای درمان اعتیاد به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی‌شده عمل کرد.

روزنامه همشهری:
چطور می‌توان این کار را انجام داد؟

مهندس دژاکام:
طبق روشی که در کنگره از آن استفاده می‌شود و با پروسه زمانی که در کنگره ۶۰ وجود دارد، ۲۱ روز با ضریب هشت‌دهم کاهش مواد مخدر از بدن صورت می‌گیرد. به این روش DST می‌گوییم که D مخفف دژاکام و همان ضریب ۸ دهم است، S پله‌های کاهش و T کمترین زمان که ۱۱ ماه است.

در این روش، همان‌طور که گفتم، ۱۱ ماه طول می‌کشد تا کاهش مواد مخدر به‌گونه‌ای انجام شود که سیستم اتوماتیک بدن خودش را بازسازی کند و سیستم بیوشیمی بدن ترمیم شود و وقتی تریاک یا شربت تریاک یا داروهای استاندارد قطع شد، فرد دیگر اضطراب و بی‌خوابی و وسوسه نخواهد داشت.

روزنامه همشهری:
شما گفتید با تریاک، شربت تریاک و داروهای جایگزین درمان را انجام می‌دهید؛ چرا؟

مهندس دژاکام:
در مرحله اول، چرا تریاک؟ حرفی که من می‌گویم علمی است و کاری به قانون ندارم، چون قانون‌دان نیستم. تریاک دو چهره دارد؛ یکی چهره مثبت و دیگری چهره شیطانی که تاکنون بشر بیشتر از چهره شیطانی آن استفاده کرده است.

از تریاک، هروئین ساخته و تخریب وحشتناک را صورت داده، ولی طرف دیگر سکه این است که تریاک دارویی است که قرن‌های زیادی بین ملل جهان به‌عنوان بهترین مسکن از آن استفاده می‌شده است.

اگر منطقی و بدون تعصب به تریاک نگاه کنیم، می‌بینیم که مرفین در اصل یک مسکن است که در صنایع دارویی استفاده می‌شود. کدئین و خیلی داروهای دیگر هم از تریاک گرفته می‌شود.

تریاک ۲۵ آلکالوئید (مشتقات) دارد که در جهان پزشکی کاربرد دارند و شش تا از این آلکالوئیدها بسیار با سیستم بدن هماهنگی دارند. پس باید گفت که تریاک آلیاژی است که هم خواب‌آور است و هم ضدخواب.

تریاک مادر مواد مخدر است که هنوز هیچ دارویی به قدرتمندی آن نرسیده، البته اگر درست از آن استفاده شود. به این معنا که اگر به اندازه خیلی کم، در حد میلی‌گرم و با نظارت متخصص از آن استفاده شود، داروی شفابخش خواهد بود. حتی به اعتقاد من، پاسخ‌گوی درمان شیشه، تریاک است.

روزنامه همشهری:
شربت تریاک چطور؟

مهندس دژاکام:
شربت تریاک (OT) توسط مرکز ملی اعتیاد ساخته و آزمایش شد و نتیجه پایلوت، بسیار خوب و درخشان بود و با موافقت وزارت بهداشت، این دارو وارد چرخه دارویی کشور شد و کنگره ۶۰ و ستاد مبارزه با مواد مخدر نیز در این راه همکاری زیادی کردند.

داروی استانداردی هم که در کشور وجود دارد، متادون و بوپرنورفین است که آنها را هم باید در شرایط خاص استفاده کرد.

روزنامه همشهری:
در سال‌های اخیر مصرف مواد شیمیایی و صنعتی بین جوانان بیشتر از مواد مخدر سنتی شده است. خیلی‌ها هم بر این باورند که چون این مواد مرفین ندارند و انرژی‌زا و توهم‌زاست، پس اعتیادآور نیست. نظر شما در این‌باره چیست؟

مهندس دژاکام:
حق با شماست. متأسفانه نسل جدید اگر به سمت اعتیاد برود، معمولاً با موادی مثل کراک یا شیشه شروع می‌کند.

قبل از هر چیز می‌خواهم از نظر تخریب به مواد مخدر نمره بدهم. اگر به تریاک نمره یک بدهم، به کراک نمره ۱۰ و به شیشه نمره ۱۰۰ می‌دهم. به این معنا که کراک ۱۰ برابر و شیشه ۱۰۰ برابر تریاک تخریب دارد.

با یک بار کشیدن همه مواد مخدر هم فرد معتاد نمی‌شود، ولی اولین قدم را برداشته است. شاید بگویید این حرف بدآموزی دارد، ولی اگر بخواهید تریاکی شوید باید ۱۰۰ بار تریاک مصرف کنید.

خطر هم همین‌جاست؛ چون به شخصی گفته‌ایم اگر یک بار بکشی معتاد می‌شوی و او می‌گوید من ۵۰ بار کشیده‌ام و معتاد نشده‌ام. شیشه هم همین‌طور است. باید گفت که این روند تدریجی معتاد شدن در همه مواد مخدر وجود دارد.

اما عده‌ای می‌گویند که شیشه در تقسیم‌بندی مواد مخدر جزو دسته آمفتامین‌هاست و محرک است، نه مخدر. این کلمه «محرک» ابزاری شده دست جوان‌ها که شیشه محرک است، نه مخدر؛ در صورتی که محرک‌ها گاهی ۱۰۰ مرتبه از مخدرها بدتر هستند.

روزنامه همشهری:
چرا؟

مهندس دژاکام:
باید بگویم که شیشه نه محرک است، نه مخدر، بلکه مخرب است. شما به باروت می‌گویید مواد منفجره، ولی آیا به بمب اتم هم می‌گویید مواد منفجره؟

یک تریاکی، هروئینی و کراکی یک معتاد است. تا حالا دیده‌اید که تریاکی‌ها آدم بکشند یا هروئینی‌ها دعوا کنند؟ آنها حتی وقتی ماشین راهنمایی و رانندگی را می‌بینند فرار می‌کنند، ولی درباره شیشه ما معتاد نداریم؛ یک دیوانه اسکیزوفرنی و جنایتکار داریم.

از پله اعتیاد بالا می‌رویم و به توهم می‌رسیم که باعث قتل و جنایت می‌شود. به‌طوری که طرف، سر بچه ۶ ساله‌اش را می‌برد و می‌گوید چون اسمش اسماعیل بود، می‌خواستم قربانی‌اش کنم. یا نیمه‌شب مادر و پدر و همسرش را با چاقو می‌کشد.

آن وقت می‌گویند شیشه مخدر نیست و اعتیاد ندارد؟ الان خیلی از زن و شوهرهای جوان هستند که چون می‌خواهند به آنها بیشتر خوش بگذرد، شیشه مصرف می‌کنند و خیال می‌کنند که اعتیاد ندارد.

دلیلش این است که شیشه سهل‌الوصول است و راحت می‌توانند استفاده کنند و بو و دود ندارد. شیشه علائم ظاهری هم ندارد. فقط زیر چشمانشان سیاه می‌شود و گاهی جوش‌های چرکین در بدنشان می‌زند.

بهترین نشانه مصرف شیشه این است که کسی که شیشه می‌زند تا دو سه شبانه‌روز نمی‌خوابد و وقتی مصرفش را قطع می‌کند، دو سه شبانه‌روز می‌خوابد.

روزنامه همشهری:
این افراد می‌توانند بیماری اعتیادشان را درمان کنند؟

مهندس دژاکام:
از نظر کنگره ۶۰، هر ماده مخدر قابل درمان است، حتی شیشه.

روزنامه همشهری:
وقتی کارتان را به‌عنوان کسی که می‌خواست به همدردانش کمک کند، شروع کردید، با چه مشکلاتی روبه‌رو بودید؟

مهندس دژاکام:
در آن زمان دیدگاه جامعه نسبت به افراد معتاد خیلی با الان تفاوت داشت. کار من هم خیلی سخت بود، چون می‌خواستم با مصرف تریاک درمان را انجام دهم.

مسئولان هم مرا زیر نظر داشتند و وقتی متوجه شدند که هدف سوئی ندارم و از این راه جواب هم گرفته‌ام، به من و روشی که داشتم اعتماد کردند.

در مدت این چند سال هم با کارهای فرهنگی زیادی که انجام شده و اطلاع‌رسانی رسانه‌ها، تغییرات زیادی در تفکرات خانواده‌ها و افراد جامعه صورت گرفته است.

روزنامه همشهری:
چند سالی است که روی نقش خانواده‌ها در درمان اعتیاد تأکید می‌شود. شما برای خانواده‌ها چه برنامه‌هایی دارید؟

مهندس دژاکام:
ما به هر جایی رسیدیم، بر اثر ایجاد مشکل به آن نقطه رسیدیم. همیشه سعی کرده‌ایم مشکلات را حل کنیم، نه اینکه صورت مسئله آنها را از بین ببریم.

زمانی که کلاس‌هایمان برای آقایان شروع شد، بعضی از آنها با همسر یا مادرانشان می‌آمدند و آنها جلوی در آکادمی تجمع می‌کردند. هر کاری هم می‌کردیم بروند، نمی‌رفتند.

دیدیم حریفشان نمی‌شویم، گفتیم پس بهتر است برای آنها هم کلاس‌هایی بگذاریم تا دور هم جمع شوند و سرشان گرم باشد. بعد متوجه شدیم که آموزش‌هایی که آنها دیدند، چقدر در طی کردن سفر بیماران مؤثر و ارزشمند بود و چقدر کار ما راحت‌تر شده است.

تشنجات و درگیری‌های خانواده‌ها هم کمتر شد، به‌طوری که الان معتقدیم بدون کمک همسفران، کار درمان خیلی سخت می‌شود.

روزنامه همشهری:
چرا مسافران خانم شما در خفا هستند؟

مهندس دژاکام:
برای اینکه هنوز دید و نگاه جامعه به مصرف‌کنندگان زن اصلاح نشده و ممکن است برای آنها مشکلاتی به وجود آید؛ پس بهتر است ناشناخته بمانند.

روزنامه همشهری:
شعبه‌های کنگره ۶۰ در سطح کشور هم خیلی کم است، چرا آنها را گسترش نمی‌دهید؟

مهندس دژاکام:
ما آن‌قدر بساطمان را پهن می‌کنیم که بتوانیم جمع کنیم. باید بتوانیم بر شعبه‌هایی که داریم نظارت و کنترل داشته و مربی و راهنما داشته باشیم. در غیر این صورت، کیفیت آموزش پایین می‌آید که این را نمی‌خواهیم.

البته برای کسانی که در شهرستان‌ها زندگی می‌کنند، امکاناتی فراهم آورده‌ایم که بتوانند از طریق وب‌سایت کنگره ۶۰ راهنما انتخاب و سفر خودشان را شروع کنند.

حتی شعبه آکادمی هم که در ابتدای سهروردی جنوبی است، دیگر جا ندارد. سالنی که ۲۵۰ نفر گنجایش دارد، گاهی تا ۱۰۰۰ نفر در آن جای می‌گیرند. حتی تصمیم داریم پارچه بزنیم و تا مدتی دیگر بیمار نپذیریم.

روزنامه همشهری:
شما در کنگره ۶۰ برای کسانی که لغزش می‌کنند قوانینی دارید. می‌توانید درباره آنها توضیح دهید؟

مهندس دژاکام:
تمام متخصصان و پزشکان دنیا، اعتیاد را به‌عنوان یک بیماری عودکننده می‌شناسند و می‌گویند اگر معتادی درمان شد و بیماری‌اش برگشت، طبیعی است؛ ولی دیدگاه‌های کنگره ۶۰ تفاوت دارد و معتقد است اگر درمان درست انجام شود، دیگر برگشت‌پذیر نیست و این را ثابت هم کرده‌ایم.

افرادی که در کنگره ۶۰ درمان می‌شوند، کارشان تمام است؛ مثل کسانی که از دانشگاه فارغ‌التحصیل می‌شوند. پس فرد فقط یک بار می‌تواند در کنگره ۶۰ درمان شود، ولی اگر درمان شد و رفت، دوباره مواد مصرف کرد و خواست برگردد، دیگر کنگره ۶۰ او را راه نمی‌دهد.

روزنامه همشهری:
چرا؟

مهندس دژاکام:
چون کنگره دارد به آنها بورسیه می‌دهد. ما هزینه‌های کسانی را که در سال به رهایی می‌رسند حساب کردیم و دیدیم کنگره ۶۰ برای هرکسی که به درمان می‌رسد، سالانه ۶ میلیون تومان هزینه می‌کند.

این شامل پول راهنما، کارمندان و حتی خود من است که رایگان کار می‌کنیم و هزینه‌های جاری، اعم از آب و برق و تلفن و اجاره را هم در برمی‌گیرد.

پس ما این ۶ میلیون تومان را به هرکسی فقط یک بار می‌توانیم بدهیم؛ چون کنگره ۶۰ به کار خودش اعتماد دارد و کسی که درمان شد و رفت، اگر دوباره برگردد باید خودش هزینه‌هایش را بپردازد.

روزنامه همشهری:
هزینه‌هایتان را چطور تأمین می‌کنید؟

مهندس دژاکام:
سبدی در جلسات ما هست که دور می‌چرخد و هرکس هرچقدر که دلش بخواهد در آن می‌اندازد. ما از هیچ نهاد دولتی یا بین‌المللی کمک نمی‌گیریم و کاملاً مستقل هستیم.

روزنامه همشهری:
و حرف آخر؟

مهندس دژاکام:
این قصه ادامه دارد...