انسان فقط می‌تواند خود را قضاوت کند

قضاوت به معنای حکم صادر کردن و قاضی بودن است و احتیاج به پیش‌نیازهایی مانند ایمان، فرمان‌ عقل، خودشناسی، علم، آگاهی، عدالت، آموزش، بی‌طرف بودن، صبر و تقوا دارد؛ اما جهالت پیش‌نیازی ندارد و به معنای نادانی و عدم آگاهی است. شخصی می‌تواند قضاوت را انجام دهد که علم، تجربه و تخصص در این زمینه را داشته باشد، با این حال چنین شخصی که در تمام این زمینه‌ها مهارت دارد، ممکن است در قضاوت خود دچار خطا شود. ویژگی منحصر به فردی که خداوند در بین مخلوقین خود تنها به انسان بخشیده است، قدرت اختیار است تا با این قدرت بعد از تجزیه و تحلیل مسائل هر راهی اعم از راه تقوا یا راه فسق و فجور را انتخاب کند و این همان جایی بود که قدرت قضاوت به انسان بخشیده شد تا درباره خود و مسیر حرکت خود قضاوت کند و تصمیم نهایی را بگیرد.

ارتباط بین قضاوت و جهالت به این معنی است که ما باید از قضاوت برمبنای جهالت بپرهیزیم؛ زیرا قضاوت و جهالت رابطه مستقیم با هم دارند؛ یعنی هر چه انسان داناتر باشد، کمتر قضاوت می‌کند و هر چه انسان نادان‌تر باشد، بیشتر قضاوت می‌کند. در جهان‌بینی مثلث جهالت با اضلاع ترس، منیت و ناامیدی در مقابل مثلث دانایی با اضلاع تفکر، تجربه و آموزش قرار دارد. فردی که ترس از دست دادن هر چیزی مثل قدرت، ثروت، مقام، خانواده و ... باشد درگیر این نوع قضاوت می‌شود. افرادی که نسبت به دیگران بخل و حسد می‌ورزند، می‌توانند ناخواسته و از روی نادانی خود را در گرو قضاوت‌های نابجا قرار بدهند و با حس‌هایی نظیر تنفر، بیزاری و حرص نسبت به اطرافیان خود با قضاوت کردن و سرزنش از روی جهالت می‌خواهند حرف‌های خود را ثابت کنند.

انسانی که درگیر منیت است همیشه در قضاوت کردن دیگران پیشی می‌گیرد؛ در حالی‌که مطمئناً همان صفتی که در فرد مقابل مورد قضاوت قرار داده است درون خود او هم وجود دارد؛ اما از آن بی‌خبر است؛ این جهالت است که انسان را به سمت گمراهی و خرافه‌پرستی می‌کشاند که نتیجه‌ای جزء عدم امنیت برای فرد ندارد. فرد مصرف‌کننده به‌دلیل جهالت به سمت مصرف مواد کشیده می‌شود؛ اما در کنگره۶۰ با آموزش دیدن ذره‌ذره جهل را کنار می‌زند، به دانایی می‌رسد، در ادامه موادمخدر و بسیاری از ضدارزش‌های خود را کنار می‌گذارد. قضاوت اگر با عدالت و دانش همراه باشد منجر به پیشرفت و صلح می‌شود و انسان را در مسیر درست قرار می‌دهد، اگر انسان نسبت به دیگران ظن و گمان بد ببرد و در مورد آن‌ها تجسس کند وارد مرحله‌ سرزنش می‌شود و شروع به غیبت می‌کند و در این‌جا فرد دچار جهالت شده‌است. آقای‌مهندس می‌فرمایند: «ما از صور پنهان انسان‌ها اطلاعی نداریم، در نتیجه نمی‌توانیم به خود اجازه قضاوت بدهیم؛ زیرا این قضاوت باعث تخریب خود ما می‌شود». انسان فقط می‌تواند خود را قضاوت کند.

استاد امین فرمودند: «مشکل اصلی انسان در مسیر تزکیه و پالایش زدودن تاریکی نیست، بلکه ندیدن تاریکی است». زمانی‌که انسان صفات بد و تاریک خود را ببیند نیمی از تزکیه و پالایش را انجام داده است. بیشتر اوقات ما قضاوت را بدون در نظر گرفتن شرایط و دلیل موضوع مورد نظر که به ما ارتباطی ندارد، انجام می‌دهیم و این یعنی نادانی یا توهم دانایی که من هم خود و جایگاه خود را داناتر و بالاتر از آنچه که هست، در نظر می‌گیرم و به خود اجازه می‌دهم در مورد همه‌چیز و همه‌ افراد قضاوت کنم، آن‌ها را بازخواست کنم، حکم برای آن‌ها صادر کنم و بعضاً از اشخاص دیگر نیز برای تأیید حکم خود استفاده می‌کنم. اتفاقی که این‌جا رخ می‌دهد به این شکل است که ما یک عملی علیه شخص دیگر انجام می‌دهیم و انتظار می‌رود که او هم متعاقباً عکس‌العمل و واکنشی از خود نشان دهد. در این‌جا درگیری‌های مختلفی شروع‌ شده‌است و باعث می‌شود روابط بین افراد دچار مشکل شود که این قضاوت به قیمت از دست رفتن آرامش خود و اطرافیان است.

منابع: سی‌دی قضاوت و جهالت، سایت کنگره۶۰
نویسنده: همسفر زهرا رهجوی راهنما همسفر مرضیه (لژیون اول)
رابط خبری: همسفر صغری رهجوی راهنما همسفر مرضیه (لژیون اول)
عکاس: همسفر آیدا رهجوی راهنما همسفر آذر (لژیون چهارم)
ویرایش و ارسال: همسفر شیوا رهجوی راهنما همسفر زهرا (لژیون ششم) نگهبان سایت
همسفران نمایندگی چرمهین