با قضاوت ناروا برای دیگران حکم صادر نکنیم

قضاوت یکی از مسائلی است که مدام با آن مواجه می‌شویم، به نحوی که یا سوژه‌ قضاوت دیگران قرار می‌گیریم یا خودمان، دیگران را مورد قضاوت قرار می‌دهیم که ممکن است ناعادلانه و به دور از واقعیت باشد. افرادی وجود دارند که در کشف جرائم و بررسی خبره هستند و تجسس می‌کنند؛ همچنین کسانی‌ وجود دارند که قاضی هستند و قضاوت می‌کنند، یعنی کارشان این است که با تجسس و تحقیقات پیرامون موضوعات قضاوت کنند و حکم عادلانه‌ صادر کنند. این‌ افراد سال‌ها برای این کار آموزش دیده‌اند و اهلیت دارند؛ اما آیا من می‌توانم بدون آموزش ‌و آگاهی شخصی را قضاوت کنم؟ قطعاً خیر، پس چرا گاهی این اتفاق میوفتد؟

استاد امین می‌گویند: گاهی کسی یا چیزی در ما حس بد و بیزاری به‌وجود می‌آورد که باعث می‌شود افراد را قضاوت کنیم، در درون خود حکم صادر کنیم و او را مستحق مجازات بشماریم. این کار به این دلیل است که ما خود مقداری از آن ویژگی ناپسند را درون خود داریم، ولی متوجه آن نیستیم و آن شخص در ما ایجاد دافعه می‌کند. مشکل اصلی انسان در مسیر تزکیه زدودن تاریکی‌های درونش نیست، بلکه این است که انسان تاریکی را نمی‌بیند، نسبت به آن ناآگاه است و نیازی به پالایش نمی‌بیند. تمام تلاش نفس‌اماره نیز در مورد همین موضوع است؛ پس آن‌جا که انسان تاریکی درون خود را دید و آن را شناسایی کرد، نصف راه را پیموده است.

عیب کسان منگر و احسان خویش                  دیده فرو بر به گریبان خویش

رابطه تنگاتنگ قضاوت و جهالت نیز اینجا مشخص می‌شود؛ به‌ نحوی که هرچه جاهل‌تر و ناآگاه‌تر باشیم برای قضاوت کردن دیگران وقت بیشتری تلف می‌کنیم و برای قضاوت خودمان کمتر وقت می‌گذاریم. ما انسان‌ها مخلوقات عجیبی هستیم؛ غالباً از اشتباهات خودمان دفاع و اشتباهات دیگران را قضاوت می‌کنیم، اما دیری نمی‌پاید که سیستم کائنات کاری می‌کند که با همان مسائلی که دیگران را قضاوت و سرزنش نموده‌ایم روبه‌رو می‌شویم و مورد قضاوت افراد قرار می‌گیریم. باید یادمان باشد تا راه کسی را نرفته‌ایم، درد او نکشیده‌ایم و جای او زندگی نکرده‌ایم، هرگز او را قضاوت نکنیم.

قضاوت می‌کنی ما را                 قضاوت می‌شوی روزی
مسوزان سینه‌ ما را                  که روزی هم تو می‌سوزی

بزرگان و ادیان‌ بسیاری در مورد قضاوت به ما هشدار داده‌اند و چشم‌پوشی از اشتباهات دیگران را از اعمال انسان‌های بزرگوار برشمرده‌اند. علی‌اِبن‌اَبی‌طالِب(ع) در مورد انسانی‌که قضاوت بی‌مورد می‌کند می‌فرماید: کسی‌که در میان مردم به قضاوت می‌نشیند و با حرف‌های پوچ و توخالی، رأی و نظر دروغین، قضاوت می‌کند و خودش باور می‌کند؛ مانند عنکبوتی است که به بافت‌های تار خود چسبیده و نمی‌داند که خطاست یا صواب، بلکه نادانی است که راه جهالت می‌پوید و از روی علم و یقین سخن نمی‌گوید. به خدا قسم که نه قضاوت می‌داند نه اهلیت دارد. آن‌چه خود نمی‌داند علم به حساب نمی‌آورد و جز راه و رسم خویش، مذهبی را حق نمی‌داند.

رسول خدا فرمودند: هرکسی به عیب جویی کسی را به صفتی که در او نیست یاد کند، خداوند او را در آتش جهنم محبوس دارد تا گفته‌ خویش را ثابت نماید. می‌بینید که خدا مو را از ماست بیرون می‌کشد و از چنین اعمالی نمی‌گذرد؛ اما بعضاً پیش می‌آید که می‌نشینیم و به راحتی شخصی را جوری مورد قضاوت قرار می‌دهیم که وقتی خلافش ثابت شود، شرمنده‌ خودمان می‌شویم. سخن آخر این‌که آن‌چه من آموخته‌ام این است که قضاوت و پیش داوری در مورد یک شخص مشخص نمی‌کند که او کیست، بلکه مشخص می‌کند که من کیستم.

منابع: سی‌دی قضاوت (استاد امین) نهج‌البلاغه و نهج‌الفصاحه
نویسنده: همسفر آسیه رهجوی راهنما همسفر اشرف (لژیون هشتم)
رابط خبری: همسفر زهرا رهجوی راهنما همسفر اشرف (لژیون هشتم)
عکاس: همسفر سمیه رهجوی راهنما همسفر نسرین (لژیون دهم)
ارسال: همسفر مائده رهجوی راهنما همسفر فرنگیس (لژیون سوم) نگهبان سایت
همسفران نمایندگی ابن‌سینا