هنرِ مسئولیت‌پذیری در زندگی

سپردن مسئولیتِ مسائل حیاتی به خداوند، در واقع سلب مسئولیت از خویشتن است. در این وادی گفته می‌شود که هر انسانی باید مسئولیت کارهای خود را بر عهده بگیرد. گاهی من دست روی دست می‌گذارم، حرکت نمی‌کنم، سهل‌انگاری می‌کنم، کم‌کاری می‌کنم یا خرابکاری می‌کنم؛ و وقتی می‌پرسند: «چرا این‌طور شد؟» یا «چرا این اتفاق افتاد؟»، می‌گویم: «خواست خدا بود»، «قسمت بود» یا «تقدیر بود». یا اینکه هیچ برنامه‌ای برای آینده ندارم و از پذیرش مسئولیت فراری هستم و وقتی می‌پرسند: «برنامه چیست؟»، می‌گویم: «هر چه خدا بخواهد».

قطعاً خداوند برای بنده‌اش بهترین‌ها را می‌خواهد، اما بهشت را به بها می‌دهند، نه به بهانه! خداوند برای بنده خود بهترین‌ها را می‌خواهد، اما ابتدا خودِ بنده باید برای خودش بهترین‌ها را بخواهد؛ باید حرکت‌مند و مسئولیت‌پذیر باشد. باید بدانم که این من هستم که انتخاب می‌کنم و مسئولیت انتخاب‌هایم با من است. اگر وادی‌ها را مانند پله‌های یک نردبان در نظر بگیریم و یکی‌یکی از آن‌ها بالا بیاییم، پله چهارم همان «مسئولیت‌پذیری» است؛ یعنی از پله اول که شروع به بالا آمدن کردم، اکنون به پله چهارم رسیده‌ام و بیش از پیش تمرکزم بر روی خودم است.

باید بدانم که برای فرار از مسئولیت، نمی‌توانم بار مسئولیت‌هایم را بر گردن خدا بیندازم. خداوند به من عقل، اختیار، اراده، راهنما، کتاب، آموزش، تفکر و بصیرت داده است؛ حال باید خودم راه را انتخاب کنم و بپیمایم. اگر موفق شدم، لطف خداوند است و اگر زمین خوردم، آن را تجربه‌ای بدانم. در بخشی از کتاب نیز آمده است:

حال ممکن است این پرسش مطرح شود که: «پس دعا و راز و نیاز و نیایش در مقابل قدرت مطلق چه می‌شود؟»

در پاسخ گفته می‌شود که به اعتقاد ما، دعا، راز و نیاز و نیایش زمانی می‌تواند به صورت مطلوب و مؤثر واقع گردد که ما حداقل در مسیر ارزش‌ها یا صراط مستقیم حرکت کنیم، از فرامین خداوند پیروی کنیم، بار مسئولیت زندگی خود را بپذیریم و از تلاش و کوشش فروگذار نکنیم. آن‌گاه دعا و راز و نیاز یا نیایش در پیشگاه قدرت مطلق مؤثر واقع خواهد شد؛ چرا که این وعده‌ی اوست.

نگرش من نسبت به قدرت مطلق یا خداوند ممکن است به‌گونه‌ای باشد که گمان کنم خداوند هر چه من می‌گویم اجرا می‌کند یا «باید» اجرا کند؛ این زمانی است که من جایگاهی واهی برای خود در ذهن دارم یا خودم را آن‌قدر بالا می‌بینم که هر چه بگویم باید اجرا شود. اگر جایگاه خود را بشناسم، چنین جسارتی نمی‌کنم و اگر حد و اندازه و مرزهایم را بدانم، پا را فراتر نمی‌گذارم. آنان که برگزیدگان خداوند و الگوهای ما در زندگی هستند، همواره در تلاش و تکاپو بودند و پیوسته در برابر قدرت مطلق، از کم‌کاری خود شرمسار بودند؛ در حالی که با تمام جان و اموال خود ایثار کردند، از خود، خانواده و رفاه زودگذر خویش گذشتند و همواره مسئولیت‌هایشان را خود بر دوش کشیدند و این‌گونه قوی، قدرتمند و توانمند شدند.

باید بدانم خداوند که قدرت مطلق هستی و نیستی است، خود قادر و توانا است و نیازی ندارد تا تواناتر شود؛ اما این من هستم که ضعیف هستم و باید مسئولیت‌هایم را بر عهده گیرم تا قدرتمندتر شوم. این (خداوند) است که طراح و معمار بزرگ است و می‌خواهد من قوی‌تر شوم؛ پس این مسئولیت من است، نه مسئولیت قدرت مطلق. یکی از صفات الهی، «قوی بودن» است و من به عنوان بنده باید سعی کنم تا این صفت الهی در من متجلی شود؛ و ایمان یعنی تجلی صفات خدا در ما. پس باید مسئولیت بپذیرم تا صفت الهی در من متجلی شود و ایمان در من به وجود آید.

در وادی چهارم، مباحث بسیار مهمی مطرح می‌شود که جای دیگری نمی‌توان یافت یا یافتن آن‌ها دشوار است، اما مهندس دژاکام در این کتاب، آن‌ها را به سهولت در اختیار ما قرار می‌دهد. از جمله این مباحث مهم می‌توان به «هسته جسم انسان» اشاره کرد؛ انسان دارای صور آشکار و صور پنهان است و نفس انسان از صور پنهان است. نفس سه مرحله دارد: مرحله «نفس اماره»، «نفس لوامه» و «نفس مطمئنه». انسانی که در مرحله «نفس اماره» است، برایش فرقی نمی‌کند که چه چیزی معقول است و چه چیزی نامعقول؛ او به سمت هر خواهشی می‌رود، مانند حیوانی که غذا می‌بیند و بدون کنترل بر خود، به سوی آن می‌تازد.

مرحله «نفس لوامه» زمانی است که نفس به میانه می‌رسد؛ یعنی زمانی که انسان در صورت انجام کار ناپسند، احساس ناراحتی کرده و خود را سرزنش می‌کند. مرحله «نفس مطمئنه» مرتبه‌ای بسیار بالا است که در آن، نفس با روح همسو می‌شود، تنها از دستورات روح پیروی می‌کند، صدای جن خاموش شده و جن از نفس جدا می‌گردد. این نفس به سمت پروردگار می‌رود، در حالی که پروردگار از آن راضی و خشنود است.

در قسمت پایانی این وادی، چنین آورده شده است:
«ما مسئولیتِ حیات خود را خود می‌پذیریم و سعی و کوشش لازم را برای رسیدن به اهدافمان به انجام می‌رسانیم و مطمئن هستیم که قدرت مطلق و نیروهای مافوق، ما را یاری و هدایت خواهند نمود. «از ما حرکت، از خداوند برکت.»
در آخر این مطلب یادآور این مفهوم می‌شود که، تو مسئولیت‌پذیر باش و حرکت کن تا قدرت مطلق و نیروهای مافوق نیز به یاری‌ات می‌آیند و تو در این صورت سعادتمند خواهی شد.

نویسنده: همسفر سعیده رهجوی راهنما همسفر پریسا (لژیون اول)
رابط خبری: همسفر فهیمه رهجوی راهنما همسفر پریسا (لژیون اول)
عکاس: همسفر معصومه رهجوی راهنما همسفر پریسا (لژیون اول)
بارگزاری: همسفر زهرا رهجوی راهنما همسفر زینب (لژیون سوم) نگهبان سایت
همسفران نمایندگی دلیجان