در سیگار ماده‌ای به نامِ نیکوتین وجود دارد که با مصرف آن تمام دستگاه‌های عصبی از بین می‌رود

دخانیات: از مصرف تا وابستگی، از عادت تا تخریب.
مقدمه: دخانیات یکی از مهم‌ترین عوامل آسیب‌زا برای جسم، روان و کیفیت زندگی انسان است. مصرف سیگار، ویپ، قلیان، ناس و پیپ در ظاهر گاهی به‌ عنوانِ یک عادت یا تفریح معرفی می‌شود؛ اما در حقیقت، در بسیاری از موارد به وابستگی، تخریب تدریجی و کاهش توانِ زیستی منجر می‌گردد. انسان ممکن است سال‌ها با این مواد زندگی کند و در ظاهر متوجه آسیب فوری نشود؛ اما اثرات آن به‌‌صورت خاموش و پیوسته در بدن و روان انباشته می‌شود. از نگاهِ درمانی، هر رفتاری که تعادلِ طبیعیِ جسم را بر هم زند، نیازمند شناخت و بازنِگری است.

دخانیات نیز دقیقاً از همین جنس است، رفتاری که ابتدا با لذت، آرامش یا همرنگی با جمع شروع می‌شود؛ اما کم‌کم جایگزین آزادی فرد شده و اختیار را از او می‌گیرد. سیگار شاید شناخته‌شده‌ترین شکل دخانیات باشد. نیکوتینِ موجود در سیگار، ماده‌ای اعتیادآور است که بر مغز اثر می‌گذارد و چرخه مصرف را تکرار می‌کند. بسیاری از مصرف‌کنندگان، تصور می‌کنند که سیگار تنها یک تفریح یا همراهِ همیشگی است؛ درحالی‌که این ماده به‌‌تدریج بر ریه، قلب، رگ‌ها، اعصاب و حتی روحیه انسان اثر منفی می‌گذارد. سیگار نه‌ فقط سلامت جسمی، بلکه نظم ذهنی و تمرکز را نیز مُختل می‌کند؛ در نتیجه فرد از یک انتخابِ ساده به یک وابستگی پیچیده می‌رسد. ویپ یا سیگار الکترونیکی نیز در سال‌های اخیر، به‌ عنوانِ جایگزینی کم‌ خطرتر معرفی شده‌است؛ اما واقعیت این است که بسیاری از خطرات آن هنوز به‌طورِ کامل برای عموم روشن نشده‌است و همین ابهام، باعث جذب افراد به‌‌ویژه جوانان، به مصرف آن شده‌است.

طعم‌های متنوع، ظاهرِ مدرن و تبلیغات فریبنده، ویپ را در نگاهِ اول بی‌خطر جلوه می‌دهد؛ ولی وجود نیکوتین، مواد شیمیایی و اثرات احتمالی بر ریه و قلب، آن را از دایره سلامت خارج می‌کند. هر پدیده‌ای که وابستگی ایجاد کند؛ حتی اگر شکل ظاهری آن تغییر کرده‌باشد، از نظر آسیب‌شناسی باید با دقت و آگاهی بررسی شود. قلیان نیز در فرهنگِ برخی جوامع، به‌عنوان نشانه دورهمی و تفریح شناخته می‌شود؛ اما مصرف قلیان به‌هیچ‌وجه بی‌ضرر نیست؛ حتی در بسیاری از موارد، میزان دود و مواد مضر وارد شده به بدن در یک وعده قلیان می‌تواند بسیار بالا باشد. فیلتر آب، تضمینی برای پاک‌ شدنِ کامل دود نیست و این تصورِ غلط، یکی از عوامل گسترش مصرف است، از سوی‌ دیگر، قلیان اغلب در جمع مصرف می‌شود و همین موضوع، خطر انتقال بیماری‌ها را نیز افزایش می‌دهد. قلیان در ظاهر نشانه رفاقت است؛ اما در باطن می‌تواند عامل آسیبِ مشترک باشد.

ناس نوعی تنباکوی جویدنی یا استنشاقی است که در برخی فرهنگ‌ها رواج دارد. این ماده ممکن است در ظاهر کمتر از سیگار دیده‌شود؛ اما به‌دلیل تماس مستقیم با مخاط دهان و گلو، می‌تواند آسیب‌های جدی ایجاد کند. بسیاری از افراد، ناس را به‌‌دلیل پنهان بودن مصرف، کم‌خطر می‌پندارند؛ درصورتی‌که پنهان بودنِ یک آسیب، به معنای نبودن آن نیست. آسیب‌های دهان، دندان، لثه و حتی وابستگی روانی، از پیامدهای مصرف ناس است. پیپ اگرچه در نگاه سنتی یا روشن‌فکرانه گاهی با نوعی تشخص نشان داده‌می‌شود؛ اما از نظر اثرات زیان‌آور، همچنان در خانواده دخانیات قرار می‌گیرد. دودِ حاصل از سوختنِ تنباکو در پیپ، مواد مضر فراوانی دارد و مصرف‌کننده را در معرض آسیب‌های مزمن و تدریجی قرار می‌دهد. تفاوت در شکلِ مصرف، ماهیت زیان‌بار ماده را تغییر نمی‌دهد، آنچه مهم است نتیجه نهایی بر بدن و روان انسان است. در کنگره۶۰ نگاه به اعتیاد و تخریب، نگاهی آموزشی، درمانی و مسئولانه است. تأکید بر این است که انسان باید نسبت به جسم و روان خود آگاهی پیدا کند و از هر آنچه تعادل او را بر هم می‌زند، شناخت دقیق به دست آورد، دخانیات نیز بخشی از همین چرخه تخریب است که گاهی به‌ تنهایی و گاهی همراه با سایر مواد، زندگی انسان را تحت‌ تأثیر قرار می‌دهد. از نگاه دیده‌بانان، یکی از مهم‌ترین اصول، شناخت دقیق مسئله پیش از قضاوت یا اقدام است؛ یعنی فرد باید بداند که مصرف دخانیات فقط یک عادت ساده نیست، بلکه رفتاری است که در طول زمان، ساختار جسم و روان را فرسوده می‌کند. این نگاه، ما را از ساده‌انگاری دور می‌کند و به سمت آگاهی می‌برد. وقتی انسان مسئله را درست بشناسد، برای رهایی نیز تصمیم درست‌تری می‌گیرد. آقای مهندس همواره بر این اصل تأکید داشته‌اند که درمان و رهایی، با شناخت، زمان، نظم و تغییر نگرش امکان‌پذیر است. در مورد دخانیات نیز این اصل صدق می‌کند. فردی که سال‌ها درگیر مصرف بوده، برای رهایی نیازمند صبر، آموزش و پذیرش واقعیت است.
رهایی از دخانیات، تنها ترک یک ماده نیست؛ بلکه بازگشت به اختیار، تعادل و احترام به جسم است. دکتر امین در آموزش‌های خود بر این نکته تأکید دارند که انسان باید بتواند میان خواسته لحظه‌ای و سلامت بلندمدت، انتخاب آگاهانه داشته‌باشد. بسیاری از آسیب‌ها زمانی رخ می‌دهد که انسان اسیر لذت لحظه‌ای می‌شود و آینده خود را نادیده می‌گیرد، دخانیات دقیقاً از همین مسیر وارد می‌شود، اول با آرامشِ کاذب، بعد با وابستگی و در نهایت با تخریب. اگر بخواهیم از منظر درمانی و انسانی به موضوع نگاه کنیم، باید بپذیریم که دخانیات تنها یک ماده مصرفی نیست؛ بلکه نمادی از نوعی بی‌توجهی به خود نیز هست، فردی که به سلامت خود اهمیت می‌دهد، دیر یا زود به این نتیجه می‌رسد که هیچ لذتی ارزشِ از دست دادن سلامت را ندارد. سلامت سرمایه‌ای است که اگر از دست برود، جبران آن آسان نیست؛ بنابراین آگاهی‌بخشی درباره سیگار، ویپ، قلیان، ناس و پیپ باید با زبانِ روشن، علمی و بدون اغراق انجام شود. ترساندنِ صرف، معمولاً اثر ماندگار ندارد؛ اما شناخت صحیح، تجربه، آموزش و الگوی درست می‌تواند تغییر واقعی ایجاد کند. کنگره۶۰ با تکیه بر تجربه و آموزش، می‌تواند در این زمینه نقش مؤثری داشته‌باشد. وقتی انسان بداند که آزادی واقعی در نبود وابستگی است، مسیر زندگی‌اش نیز روشن‌تر می‌شود.
نتیجه‌گیری: در پایان می‌توان گفت دخانیات، هرچند در شکل‌های مختلف ظاهر می‌شود؛ اما در اصل، همگی یک پیام مشترک دارند: کاهش کیفیت زندگی، افزایش وابستگی و دور شدن از سلامت. راه رهایی، شناخت، تصمیم، آموزش و استمرار است و این همان مسیری است که انسان را از مصرف بی‌فکر به انتخاب آگاهانه می‌رساند. امید است با استمرار آموزش‌های کنگره۶۰ و بهره‌گیری از تجربیات ارزشمند دیده‌بانان، مهندس دژاکام و دکتر امین، جامعه‌ای آگاه‌تر، سالم‌تر و مسئول‌تر داشته‌باشیم. سیگار کشیدن و مصرف نیکوتین همچنان یکی از علت‌های اصلی مرگ بین افرادی است که از اعتیاد رهایی یافته‌اند. سیگار کشیدن در صدر جدول مرگ قراردارد؛ یک سوم یا نیمی از کسانی که در طول زندگی خود سیگار می‌کشند از بیماری‌های مربوط به کشیدن سیگار خواهندمرد. این‌ بارِ امراضِ ایجادشده به خاطر سیگار و مرگ به خاطر آن، یک بار سنگین بر دوش افرادی است که اعتیادهای دیگر را تجربه می‌کنند.
منابع :
کتاب چهارده مقاله
آموزش‌های دکتر امین
مقالات دیده‌بانان

نویسنده: همسفر خدیجه رهجو راهنما همسفر سمیه ( لژیون اول)
رابط خبری: همسفر نیلوفر رهجو راهنما همسفر سمیه (لژیون اول)
ویرایش: همسفر فهیمه رهجو راهنما همسفر فاطمه ( لژیون چهارم) دبیر سایت
ارسال: همسفر مریم نگهبان سایت
همسفران نمایندگی اسبیکو خرم‌آباد